روزنامه ملی انیس

عبدالحمید مبارز: نخستین اقدام شاه امان الله خان برای تقویت نظام، بلند بردن معاش نظامیان کشور بود

در آستانه تجلیل از صدسالگی استقلال کشور جا دارد به کارنامه‎ها و اقدامات شاه امان الله خان غازی بانی استقلال افغانستان نگاهی به سیاست داخلی و خارجی وی نیز داشته باشیم، در این زمینه عبدالحمید مبارز پیش کسوت ژورنالیزم افغانستان طی صحبتی چنین میگوید:

امان الله خان در زمانی پادشاه شد. قبل از آن امیر عبدالرحمن خان بنیاد سلطنت را بسیار مستحکم گذاشته و وحدت افغانستان را تأمین کرده بود. خودش چنانچه باری گفته بود «من طوری امنیت و اداره را مسلط ساختم، بعد از من اگر یک پیره زن هم به سلطنت برسد افغانستان را اداره کرده می‎تواند». امان الله خان زمانی که پادشاه شد یکی از اقداماتی را که برای تقویت نظام عملی ساخت. معاش منسوبان عسکری را از ۱۲ افغانی به ۲۰ افغانی بلند برد، در آن زمان نیروی عسکری افغانستان به ۶۰ هزار تن می‎رسید. آنان پادشاه را پدر خود می دانستند. امان الله خان در پی این اقدام می خواست عساکر در حفظ و آرامش تام مرفه قرار داشته باشد که در حفظ نظام بکوشند.

موقع که شاه امان الله استقلال کشور را در میدان مرادخانی به سواری اسب در حالیکه شمشیرش برهنه در کمرش آویخته بود استقلال افغانستان را با این کلمات اعلان کرد.

«باید مثل هر کشور دیگر افغانستان در روابط داخلی و خارجی خود مستقل باشد و مردم ما نیز مستقل باشند و کشور ما مقام شایسته خود را احراز کند».

با اعلان استقلال مردم افغانستان بیشتر از همه به گرد شاه امان الله خان جمع شدند یعنی آغاز سلطنت غازی امان الله محوری از روشنفکران شخصیت های بزرگ سیاسی و نظامی و محور مردم افغانستان بود.

مبارز با اشاره به دستاوردهای بزرگ این دوره افزود: امان الله خان در اولین اقدام معارف را توسعه داد. بعد از آن به این فکر افتاد که نیمه پیکر اجتماع ما را زنان تشکیل می دهد اگر زنان در امور مملکتی و اجتماعی شامل نباشند در حقیقت نیم نیروی جامعه فلج خواهد بود. بناءً در نخستین گام آزادی نسوان را اعلام کرد در این عرصه بیشترین توجه را به معارف نسوان مبذول داشت یعنی مکاتب دختران برای اولین بار در افغانستان تأسیس و اولین گروپ از دختران افغان جهت تحصیل به ترکیه اعزام گردیدند. زیرا ترکیه یک کشور اسلامی بود.

معارف نسوان پیشرفت خود را آغاز کرد در این مرحله برخلاف نشرات که صورت گرفته مردم افغانستان با قیام خود شاه امان خان را از بین نبردند بلکه با تحریک انگلیسی ها دیدند اگر ایشان در قدرت افغانستان باقی بماند. هند که مستعمره بزرگ بریتانیای وقت بود تحرکات آزادی خواهی و آزادی طلبی آن در حال شکل گرفتن بود. به این شکل مردم هند و مسلمانان آن دیدند که یک کشور کوچک مثل افغانستان آزادی خود را از استعمار گرفته می تواند. ما چرا به این بزرگی آزادی خود را بدست نیاوریم. همزمان به اثر وقوع جنگ جهانی اول انگلیس ها توانستند امپراطوری عثمانی را تجزیه و از بین ببرند یعنی خلافت اسلامی با این اقدام انگلیس از بین رفت.

در این زمان قسمتی از روشنفکران و آزادی خواهان مسلمانان هند به این فکر شدند که خلافت اسلامی باید در کابل ساخته شود و خلیفه مسلمانان امان الله خان تعیین گردد. انگلیس ها با دیدن این وضعیت خیلی پریشان شدند و با روسها تماس گرفتند اگر این خلافت همگام با اعلام استقلال توسط شاه امان الله خان غازی در کابل تشکیل گردد.از یک سو هندوستان از مستعمره آنان بیرون شده از سوی دیگر ترکستان روسی که شامل کشورهای آسیای میانه امروزی است. آن هم از سلطه شما «روسها» بیرون میشود. بناءً دو امپراتوری با یکدیگر توافق کردند تا اینکه به اثر توطئه ها سلطنت امان الله خان سرنگون گردد. از این که شاه امان الله خان طرفدار خونریزی نبود نمی خواست طوری سلطنت کند که افغانها از بین رفته قربانی گردند. زمانیکه برای بار دوم از قندهار به غزنی رسید. یک تن با تحریک مخالفینش به وسیله کارد بالای وی حمله کرد.

بعد از دیدن آن وضعیت دل سرد شده هر چند طیاره می خواست بمباری کند وی نخواست چون می دید که انگلیس ها و روسها در براندازی نظام با هم بر علیه سلطنت متحد شده اند از ادامه سلطنت صرف نظر کرده راه بیرون شدن از افغانستان را در پیش گرفت.مبارزه در تحلیلی سیاست های جامع عصر غازی امان الله خان را با عصر حاضر چنین بیان داشت:

چون سیاست خارجی افغانستان توسط علامه محمود طرزی وزیر مدبر سلطنت شاه امان الله خان در وزارت امور خارجه وقت اداره می گردد در عرصه سیاست داخلی استوار بر مبنای اسلام گرایی و ملی گرای بود.

چون امان الله خان با یک حرکت قوی و با شجاعت استقلال افغانستان را از تسلط هند بریتانوی به دست آورد در این زمان نهضت آزادی خواهی در اکثر کشورهای دور نزدیک نیز شکل گرفته بود که تحت اشغال و استعمار بریتانیای وقت قرار داشتند به همین سبب امان الله خان ابتدا از طریق بخارا و روسیه با فرستادن نخستین نماینده یا سفیر افغانستان محمد ولی خان دروازی استقلال را اعلام بعد وی را فرستاد به اروپا و سایر کشورهای اسلامی زیرا اکثراً شاه امان الله خان را به حیث یک رهبر و پادشاه آزادی خواه می شناختند.

پادشاه افغانستان در کل یک محبوبیت خاص در سطوح جهانی به خصوص کشورهای اسلامی داشت فلهذا موضع افغانستان یک موضع سریع استقلال طلبی بود ولی امروز ما در شرایط دیگری قرارداریم، افغانستان از هیچ کشور قرضدار نبود صرف قرضه که دولت آلمان قبول کرده تا به افغانستان بپردازد.

در آن عصر شرایط کاملاً با حال حاضر فرق داشت. یعنی از هیچ کشور نه قرضدار و نه حضور نظامی در افغانستان داشتند در کل شاه امان الله نشانه و سمبول تاریخ پرافتخار افغانستان است.       ح-ص

ممکن است شما دوست داشته باشید