روزنامه ملی انیس

شورا و انتخابات دو اصل بنیادین دولت اسلامی

ویژگی شکل گیری نظام سیاسی اسلام از طریق شورا یا انتخابات آزاد و شفاف، جداً قابل بحث است که باید گفت:

اهمیت جایگاه شورا و تاکیدات قرآن و سیره پیامبر در این زمینه آشکارا از رویکرد مردمی حکومت مدینه سخن می‌گوید. پیامبر در مدینه نه تنها شالوده های حکومت و اعمال قدرت را بر تأمین منافع و مصالح همه مردم، بدون امتیاز یکدسته به دسته دیگر استوار کرد، بلکه همواره بر ضرورت مشوره تاکید می‌ورزید».(۱)

بناءً، پس از «نص»، شورا دومین اصل در نظام اسلامی است، هرچند آن خود نیز نص است: تصریح شرع بر پذیرش این حق برای امت که در شئون حکومت مشارکت کند.(۲)این مشارکت برای امت نه فقط یک حق، بلکه وظیفۀ شرعی است، چراکه شورا پرچم و نهاد حکومت اسلام و امت اسلامی است و از همین روی اگر حتی بگوئید حکومت اسلامی حکومت شورا و امت اسلامی نیز امت شورا است  سخن روا و درست گفته اید.(۳)

بنا بر فرمودۀ سیدقطب (رح)  خداوند متعال اصل شورا را با این نص قطعی و خبری جهت تعیین سرنوشت حل مشکلات امت اسلام بنیاد گذاشت:

ترجمه: در کارها با آن مشورت کن.

این اصل جداً در زمان حکومت صدر اسلام بدست فرستادۀ خدا مرعی الاجرا بود، این نص قاطعی است که برای امت اسلامی، محل شک و تردیدی باقی نمی گذارد، در اینکه اصل شورا و وسیله اهرمی که شورا بدان تحقق می پذیرد، امریست که جای بحث و گفتگو در آن باقی است و برابر مقتضیات اوضاع ملت اسلامی و شرایط زندگی این امت تغییر پذیر است. مسلمانان می توانند در بارۀ چگونگی آن نظر بدهند…. (۵)

تصویر حقیقی سیستم اسلامی کامل نمی شود، مگر ‌آنگاهی که گام به گام با بقیه به پیش رویم و ببینیم که شورا هرگز با تزلزل افکار و پشتگوش انداختن کار جور نمیآمد و همچنان برای مان روشن گردد که شورا در نهایت گشت و گذار بینیاز از توکل خدا نمیباشد. (۶) چنانچه خداوند میفرماید:

ترجمه: و چون تصمیم گرفتى بر خدا توکل کن، زیرا خداوند توکل کنندگان را دوست مى‏دارد.

«وظیفۀ شورا بررسی آراء گوناگون و انتخاب راهی از راه های پیشنهادی است. پس هنگامیکه کار بدینجا میرسد… با قاطعیت هرچه بیشتر و اراده استوار و با توکل به خدای توانا… کار را به قضا و قدر پروردگار میسپارد و آن را به خواست مشیت آفریدگار وا میگذارد  تا هرگونه که میخواهد  عواقب را بسازد و نتایج کار را به بار آورد.پیامبر صلی الله علیه وسلم همانگونه که درپرتو تعلیماتش پیرامون شورا به امت اسلامی، درس نبوی ربانی خودرا داد و به مسلمانان ابراز رأی آموخت وآنان را به تحمل رنج ها و گرفتاری های اجرأی شورا آشنا ساخت. برایشان آموخت که شورا را حتی در خطرناک ترین اوضاع و به هنگام بزرگترین مشکلات رعایت نمایند و مراحل مختلفه یعنی رایزنی و اجرا و تحمل رنج های آن پیش چشم دارند و نه هراسند و به کار پردازند».(۸)یقیناًاسلام یگانه آیینی است که این اصل را آورده و آن را به عنوان رفتار عمومی در جامعه و نیز شیوه ای برای ادارۀ امور مردم به رسمیت شناخته است تا جایی که مفسر بزرگ قرطبی اندلسی مشروعیت حکومت را بدان پیوند زده و گفته است: هرکس با عالمان مشورت نکند، عزل وی واجب است و در این باره هیچ اختلافی میان عالمان نیست.(۹)

این نیز گفتنی است که بشریت تنها پس از مبارزۀ مستمر در خلال صد ها سال توانسته است به تثبیت این اصل دست یازد و این در حالی است که وحی الهی در روزگار و محیطی که قدرت و زور از تقدس برخوردار، ستم و تجاوز مایۀ افتخار بوده و این آموزه را آورده است.(۱۰)شورا در اسلام یک حکم فرعی از احکام دین نیست تا به یک یا چند آیه یا به شماری از احادیث و وقایع بر آن استدلال شود.

ادامه دارد

ممکن است شما دوست داشته باشید