روزنامه ملی انیس

شخصیتی که درمعرفی استقلال کشور برجامعه جهانی عمری تلاش کرد

محمدولی خان فرزند شاه ابولفیضخان و اصلاً یکی از شهزادگان درواز بوده که بعد از سقوط آخرین شاه درواز با پدر، عم و تعدادی از اقارب در وقت پادشاهی امیرعبدالرحمن به کابل آمد و در دربارهای امیرحبیبالله و امیر امان الله خان در سیاست وقت نقش عمده را بازی نمود. موصوف از اشراف زادگان بدخشان بوده و سر دسته غلام بچه گان خاص دربار امیر حبیب الله خان بود. امیرامان الله که از شاهزادگان آگاه وبیدار بود، با محمدولی خان آشنا میشود و به او اعتماد کلی پیدا می کند بدینگونه ارتباط محمدولی خان با خاندان سلطنتی روز بروز زیادتر و محکمتر می گردد و محمدولی خان از جریانات درونی خاندان سلطنتی باخبر می شود. فعالیت جوانان افزایش یافته و امیرامان الله  دیدوادیدهای مکرر را با محمدولی خان انجام می دهد و امیر امان الله خان دخترخاله مادرش سراج الخوانین را بنام محبوبه سلطان درقید ازدواج محمدولی خان در می آورد. دراین میان افکار سیاسی سید جمال الدین افغان در افکارجوانان راه می یابد  جوانان به دسته ها منقسم و هر یک به ذات خود در اطراف خود با جوانان و شخصیت های سیاسی زمزمه های این افکار مترقی را براه می اندازند.

محمدولی خان ضمن اینکه رئیس اشراف زادگان دربار بود، ریاست فرهنگی ویا آمریت کتابخانهً دربار و آمریت اطلاعات را نیز به پیش می برد و در زمان این وظیفهً خویش با امانت داری با روشنفکران برخورد کرده است. موصوف در سال ۱۲۹۸ به رتبه جنرالی رسیدو نشان حسن خدمت توسط امیر افغانستان برای اوتفویض گردید. بعداً به حیث سفیر سیار افغانستان به شوروی و دیگر کشورهای اروپایی سفر نمود و با مؤسس دولت شوروی و دیگر مبارزان انقلابی شوروی ملاقات نمود . ولی خان دروازی وزیر خارجه  وزیر حربیه و نایب‌السلطنه غازی امان‌الله خان و یکی از آزادی‌خواهان واقعی کشور ما بود که در مبارزه علیه استبداد و استعمار انگلیس و کسب استقلال نقش مهم داشت. وی به عنوان سفیر سیار دولت مستقل امانی برای اولین بار روابط سیاسی افغانستان را با جهان به‌مثابه یک کشور مستقل و آزاد تأمین نموده، به کشور‌های اروپایی  امریکایی و آسیایی سفر کرد تا هویت ملی، استقلال و آزادی افغانستان را به معرفی گیرد. در سال ۱۹۰۶ نخستین مجلس ۵۲ نفره موسسان جنبش مشروطه در منزل میر سید قاسم لغمانی واقع شوربازار شهر کابل دایر گردید، مشروطیت اول به رهبری مولوی سرور واصف زیر نام «جمعیت سری ملی» یا «نهضت جوانان افغان» شکل گرفت و دروازی جوان یکی از پرچم‌داران این جنبش بود. دروازی با دوراندیشی، ابتکار و حس وطن‌دوستی هم‌سان سایر یارانش با دید ملی و به دور از تعصبات قومی  مذهبی، سمتی، زبانی و منطقوی در پیروزی مشروطیت و کسب استقلال نقش بارز را بازی کرد. وی به منافع ملی نهایت ارج می‌نهاد و از خاینان ملی و استعمار انگلیس‌ نفرت داشت. به همین سبب درست به دستورغازی امان‌الله خان به جنگ استقلال در برابر امپراتوری انگلیس شتافت و آزادی را یکجا به ضرب شمشیر همراهانش و ملت افغانستان به ارمغان آوردند. پایان سلطنت امیر و عزیمت انگلیس توام با پیروزی مشروطه و کسب استقلال به قیادت امان‌الله خان بود. بناً اوج کار و تلاش مشروطه‌خواهان به هدف استحکام روابط با سایر کشورها از اولین گام‌هایی بود که در رأس آن دروازی به حیث سفیر سیار آغاز نمود. بنا بر گزارش روزنامه «پراودا»، چاپ شوروی مورخ ١٧ اکتوبر ١٩١٩، به تاریخ ١۴ اکتوبر محمد ولی خان دروازی در مسکو با ولادیمیر ایلیچ لنین دیدار نموده، پیامی را از جانب شاه امان‌الله به دولت شوروی رسانید.

در ضمن، ولی خان دروازی برای مدت دو سال به کشورهای مختلف جهت معرفی استقلال افغانستان وایجاد روابط دپلوماتیک سفر نمود ودر نتیجه چندین کشور از قبیل فرانسه، آلمان، ترکیه و ایتالیا سفارت‌خانه‌های شان را در افغانستان کشودند و افغانستان هم بدین شکل سفارت‌خانه‌اش را در این کشورها باز نمود. بر علاوه آن، آلمان یک مکتب پسرانه به نام «لیسه عالی امانی» وفرانسه دو مکتب پسران و دختران به نام‌های «مکتب امانیه» (بعدها پس از سقوط دولت امانی به استقلال تغییر نام کرد.) و «لیسه ملالی» را ساختند. ۴۰ تن از شاگردان پسر برای تحصیلات عالی به فرانسه و آلمان فرستاده شدند و تعدادی از دختران به ترکیه. جمعی از کارشناسان آلمانی، فرانسوی، ایتالوی و ترکی برای رشد و توسعه امور تعلیم و تربیه  باستان‌شناسی، صنعتی و نظامی بهافغانستان آمدند که حتا امروز مردم افغانستان از پروژه‌های بنیادین آن زمان مستفید می‌گردند.

محمدولی خان خودش از مشروطه خواهان بود و تعداد زیادی‎را دراین راه به شمول اقارب خود تربیه کرد و درین باره عبدالحیحبیبی در کتاب مشروطیت خود یاد آور می شود. وظایفی را که محمدولی خان در طول حیات خود انجام داده ، کامیابانه بوده و حتی در وقت وکالت خود در سلطنت افغانستان موقعیت خاص داشته وی  نه‌تنها در وقت سفر امیرامان الله به خارج کفیل سلطنت بود ، بلکه در طول سلطنت نه سالهً امیر مذکور در امور سلطنت دخالت تام داشته وقتا فوقتا کار های پادشاهی را به پیش می برده است. پس از سفر دو ساله، دروازی به افغانستان برگشت و به جای محمود طرزی، سمت وزارت خارجه و بعدها وزارت حربیه (وزارت دفاع) را به عهده گرفت. بعد از فروپاشی دولت امانی اکثریت روشنفکران مشروطیت دوم و کسانی که با شاه امان‌الله خان همکاری داشتند توسط نادر شاه مورد تعقیب قرار گرفتند. در این میان نادر شاه با عقده‌گشایی بیشتر دگراندیشان و آزادی‌خواهان را جوخه جوخه به چوبه دار بست و یا در زندان‌های مخوف انداخت. محمدولی خان که یک شخصیت نیک کردار ملی و بین المللی بشمار میرفت از با اعتماد ترین شخصیتهای ارکان دولت در نزد امیرامان الله بود. در طول ماموریت هایش نادر برعلیه او عقده گرفته بود ویکی از وظایف او را امیرامان الله  به محمد ولی خان واگذار گردیده بود که عقدهً نادر را زیاد می ساخت.

قرار قول غبار ، نادر شاه کسانیکه دشمنی با انگلیسها داشتند آنان را به هر وسیله یی که می یافت اعدام و یا در حبس نگهمیداشت و کسانیکه به پادشاهی و برگشت امیر امان الله خوش بودند ایشان را نیز به بهانهً همکاری با امیر حبیب الله کلکانی بازداشت و اعدام می کرد و یا در زندان می فرستاد. محمد ولی خان دروازی نیز توسط نادر شاه در اوایل به ۸ سال زندان محکوم شد ولی کینه شاه فروکش نکرده و به توطئه رجوع کرد. حتا چند تن از چاکرانش را گماشت که با اتهام دروغین علیه این انسان بزرگ شهادت دهند که با دولت حبیب‌الله کلکانی همکاری می‌کرد. موصوف یک شخص ضد انگلیسی و ضد استعمار و خواهان پیشرفت و ترقی افغانستان بود و تا اخر عمر بر این موقف استوار ماند و یک انسان بسیار کاردان، وطن دوست و نهایت شجاع بود.  بالآخره  محمدولی خان با وجود ضعف جسمانی و کسالت ابتدا محکوم به حبس می شود و بعداً بدون محاکمه یکجا با محمود سامی قوماندان امنیه کابل در سال ۱۳۱۲ به دار اویخته شده وظالمانه اعدام میگردند.

 روحش شاد ویادش گرامی باد!

ن- فروتن

ممکن است شما دوست داشته باشید