روزنامه ملی انیس

شاعر آیینه ها

بیدل به سخن هلاک کردی ما را
از صفحه ی هوش پا ک کردی مارا
در انجمن حضور آخر چه نواست
ای ساز عدم تو خاک کردی مارا
ملوک الکلام حضرت ابوالمعانی میرزا عبدالقادر بیدل معروف به «‏عظیم آبادی » یا «‏دهلوی » شاعر بزرگ زبا ن فارسی است. بیدل، شاعری است زادۀ هندوستان وپروردۀ محیط ادبی آن کشور در قرنهای یازدهم ودوازد هم هجری، یعنی اواخر دوره ای که هند کانون زبان وادب فارسی بوده است.

ابو المعانی میر زا عبد الخالق ارلاس ( یا برلاس ) متخلص به بیدل در عظیم آباد پتنگر به دنیا آمد. به این ترتیب در می یا بیم که تاریخ تولد بیدل، ۱۰۵۴ هجری و قمری است. بیدل مغولی از قبایل ارلاس بود وارلاس، قبیله ای از طوایف مغول بود که شهرت چندانی نداشت، تا جایی که امروز کسی به یقین نمی داند که ارلاس صحیح است یا بر لاس.

 اینکه چگونه نیا کان بیدل که احتما لاً در ما وراء النهرو تو ران
می‌زیستند، به هند آمدند ودر آنجا ساکن شدند بر کسی پوشیده نیست.بیدل، زمانی در هند متولد شد که یکی از امپرا تور مغول یعنی « شاه جهان » شانزده سال بر تخت تکیه زده بود: او۵ یا ۶ ساله بود که پدرش از جهان فانی عزیمت کرد وسر پرست وتربیت اورا مادر پر حوصله وبا فضلش که وی یگانه فرزند او بود بر عهده گرفت سر پرستی وتعلیم مادر قریب یک سال و شش ماه دوام یافت از بد ایام مادرنیز درسال ۱۰۶۱ هـ. ق در گذشت تا این که عمویش میرزا قلندر مسِئو‏لیت پرورش برادرزاده را بر عهده گرفت میرزا قلندر با آنکه امی بود نه تنها شعر می سرود بلکه در اثر تربیت ذوقی صوفیانه وخانقاهی شعر شناس توانایی نیز بود.

 او بود که از بیدل نوجوان می خواست اشعار وکلمات قصار وگزینش هایی راکه از متون عرفانی به عمل آورده بود. برای او بخواند تأثیر این روش تجربی یعنی معرفی آثار عرفانی، شعرو نثر وخواندن وانتخاب کردن وسپس یادداشت هارا با صدای بلند بر استاد خواندن را در همه موارد دیگر به ویژه درنوجوانی با هوش و ذوق استعدادی ما نند بیدل نباید دست کم گرفت بیدل را از روی آثار او وسخنان تذکره نویسان، شاعری دانشمند عارف مسلک، فروتن وقنا عت پیشه می یابیم او بر علوم ادبی عرفان، فلسفه ودیگر دانشهای عصر وقوفی تمام داشت ومی توان گفت دانشمند ترین شاعر بزرگ فارسی بعد ازخسرو دهلوی و عبدالرحمن جامی، بیدل را معرفی کرد.

علت آنست که اودر نثرو نظم صاحب شیوۀ خاص بوده ودر بیان معنی ها ومقصود های گونا گون خویش درآن شیوه با نهایت توانایی سخن گفته است.در اثرهایش اندیشه های عرفانی وغنایی با مضمونهای پیچیدۀ شاعرانه وتشبیه ها وترکیبهای استعاری تخیلی وتوهمات پردامنه وخیال پردازیهای دوردراز را به هم در آمیخته وازاین راه ها رنگ ونگار تازه وکاملاً بدیع فراهم آمده است که بکلی با دیوان های دیگر شاعران پارسی زبان متفاوت است.

تلخیص: محمد مسعود صدیقی

ممکن است شما دوست داشته باشید