روزنامه ملی انیس

سرمحقق شیر علی تزری: بدون تأمین امنیت رشد و انکشاف اقتصادی وجود نخواهد داشت

در آستانه تجلیل از صدسالگی استقلال کشور با نگاه به تحولات و پیشرفت های اقتصادی و برنامه های خاص اصلاحی دوره امانیه در کشور سرمحقق شیرعلی تزری رئیس مرکز علوم اجتماعی اکادمی علوم افغانستان طی مصاحبه به خبرنگار روزنامه ملی انیس چنین توضیحات داده گفت: مسایل اقتصادی و اجتماعی نظر به شرایط زمان و مکان فرق می کند گرچه پلان های اقتصادی غازی امان الله خان همزمان با اعلام استقلال افغانستان بهترین پلان ها بود به خصوص در قسمت توسعه ترانسپورت، رشد شهرها، جمعآوری مالیات و عایدات دولت در آن زمان برای اولین بار پول کاغذی چاپ شد شاه امان الله تلاش نمود مالیات را از شکل جنسی به پولی مبدل سازد. به همین ترتیب مالیات کمر شکن خوانین وبزرگان اقوام که از مردم عام جمعآوری می‎کردند. لغو قرار داد، در تمام پلان های اقتصادی خود سعی داشت تا به نفع اقشار و طبقات پایین جامعه و مردم باشد روی این ملحوظ گفته می توانیم یکی از تلاشهای دیگر شاه امان الله غازی مرکزی شدن عواید دولتی بود. اوضاع و شرایط زمان طوری بود در مقابل کسانی که بیشترین کار را می کردند برعکس خوانین بزرگان و مامورین عالیرتبه بیشترین عاید را به دست می آوردند یعنی مصارف شکل تصاحبی را داشت مفت خواران دم و دستگاه حاکم در ارگ خیلی زیاد بود.

یکی از کارهای ارزنده دیگر شاه امان الله خان توجه به رشد و توسعه ترانسپورت در کشور بود که جاده های وسرک ها ساخته شود و برای اولین بار خطر ریل را از ساحه شاه دوشمشیره (رح) الی دارالامان توسعه داد در نظر داشتند سراسری گردد. متأسفانه ادامه نیافت زیرا یکی از وسیله عمده در رشد و تجارت داشتن ترانسپورت مناسب است فعلاً ترانسپورت زمینی و هوایی قیمتی ترین ترانسپورت است شاه امان‌الله غازی تلاش داشت خط ریل را توسعه دهد، هم از نظر حجم و ارزان بودن می تواند در رشد تجارت مهم و نقش اساسی را ایفا نماید.

سرمحقق تزری در رابطه به دنبال نمودن پلاان های توسعوی شاه امان الله خان در سده های بعدی اشاره کرده افزود: متأسفانه طور شاید و باید هیچ یکی از پلان های توسعوی آن زمان تطبیق نگردیده مثال: خطر ریل دارالامان به جای توسعه حتا از کار افتاد ایجاب می‎کرد بنابر توسعه شهرها و افزایش نفوس در این عرصه توجه بیشتر صورت می گرفت.

بخصوص در جلوگیری از آلودگی هوا سیستم ترانسپورت برقی خیلی تأثیر گذار بود. در شرایط فعلی حتا سیستم ترانسپورت شهری که قبلاً به اصطلاح دولتی بود نظم خاص ندارد. و به رکود مواجه شده است. اینکه امروز اکثراً شکایت از دزدی و قطاع‎الطریقی در وسایط شهری شخصی دارند.

ناشی از نبود سیستم منظم ترانسپورت شهری دولتی یا ملی بس های شهری است در قسمت ترمیم وسایط نظامی و طیاره غازی امان الله خان اساس ورکشاپ های خیلی مجهز و فعال را گذاشته بودند مثل ماشین خانه نه تنها توسعه داده نشد بلکه از بین‎رفتند هرچند نظر به شرایط حاضر تطبیق پلان های عصر غازی امان الله خان قابل تطبیق نیست ولی آنها با یک ستراتیژی خاص اساس را گذاشته بودند که باید توسعه میافت ورشد میکرد یقیناً با مشکلات موجود مواجه نمی بودیم زیرا سیستم منظم ترانسپورت نداریم هرچند جاده ها و سرکها وشاهراه ها توسعه یافته است ولی نظم و نسق دقیق و منسجم ندارند. چنانکه امروز تربوز ما در ولایت فراه به کیلوی یک افغانی به فروش می‎رسد حالانکه در جاهای دیگر مردم ما نیاز شدید به آن دارند در صورتی که ترانسپورت منظیم می‎داشتیم وضعیت آنگونه نمی بود که تولیدات وطن ما ضایع شود و انگیزه تولید از زارعین را سلب نمی کرد.

در صورتی که مطابق همان پلان ترانسپورت امروزی ما مدرن و با ظرفیت بیشتر رشد داده می‎شد به یقین که مشکلات موجود را نمی‌داشتیم.

رئیس مرکز علوم اجتماعی اکادمی علوم افغانستان در ادامه افزود:

یکی از مشکلات دیگر وابستگی های اقتصادی موجود در عصر و شرایط حاضر است.

افغانستان وابسته گی های مالی بیشتر به انگلیس و دیگر همسایه ها داشت امروز هم افغانستان وابستگی اقتصادی و مالی به کمک بیرونی دارد. دلیل عمده کارنکردن دولت ها و حکومت های ما بعد بود. زیرا امان الله خان با اعلان استقلال کشور می خواست وابستگی ها ختم گردد. در حالیکه تبلیغات ما بیشتر است گویا معادن بزرگ استخراج ناشده داریم این ظرفیت و آن ظرفیت در صورتی که دولتها توجه به این امر می کردند و مداخلات بیرونی در امور کشور ما نمی بود و جنگ ادامه نمی‌یافت بدون شک ما به خود کفایی اقتصادی می رسیدیم کشور های است که مقارن با کسب استقلال افغانستان استقلال خود را کسب و منابع طبیعی و معدنی کمتر داشتند ولی با سرمایه گذاری منابع بشری به مدارج ترقی رسیده اند مثال جاپان ولی با تأسف افغانستان در طی یک قرن همانگونه عقب مانده اکثریت مردمش بی سواد پلان ها و برنامه های اقتصادی مقطعی را دنبال که با تغییر نظام ها پلان های توسعوی آن را کد و غیر عملی باقی مانده است.

آب سرشار داریم ولی برق وارد می کنیم. تولیدات ما بنابر نبود امکانات و نبود پلان گذاری دقیق ضایع و به نام کشور ها دیگر صادر می شود صرف روی گنج خفته ایم و بس حالانکه باید در همه عرصه های اقتصادی رشد انکشاف قابل توجه میداشتیم. متأسفانه سرمایه گذاری لازم تا هنوز صورت نگرفته است. زمانیکه غازی امان الله خان در سفر به اروپا پیشرفت سایر کشورها را دید عاشق این مسأله شد که چرا افغانستان با داشتن منابع انسانی و طبیعی سرشار نمی‎تواند خودکفا و همانند سایر کشورها پیشرفت داشته باشد تلاش وی رهایی افغانستان از وابستگی های بیرونی و خودکفا ساختن آن بود با تأسف تا حال این آرزو برآورده نشده و دست خارجی ها با مداخلات گونه گون کوتاه نشده است. ولی خودکفایی به این معنی هم نیست افغانستان با سایر کشورها تعامل نداشته باشد باید زمامداران به این مسأله توجه جدی می کردند که ننموده اند. طوری که انتظار میرفت کار ملموس تا حال صورت نگرفته است. به خصوص در چهل سال اخیر که توأم با جنگ و ناامنی بود.  

موانع اساسی برای رشد و ترقی افغانستان جنگ بوده ولی در ۶۰ سال قبل کار آنچنانی نیز صورت نگرفته است.

سرمحقق تزری با اشاره به تجلیل از صدسالگی استقلال و افتخارات آن در شرایط کنونی تعقیب راه بزرگان و تدوین پلان ها و ستراتیژی های کارای اقتصادی در کشور افزود:  من همیشه یک اصطلاح را به کار می برم اگر قصه اصحاب کهف تکرار شود پدران، نیاکان ما که در راه کسب آزادی و استقلال کشور جانبازی و سربازی کرده اند. زنده شوند و ببینند که ما در چه حال قرار داریم بدون شک از کاری که کرده اند پشیمان خواهند شد. زیرا فرزندانشان با چه بهایی به قربانی های شان معامله کرده اند، در یک قرن به جای رشد و ترقی همان گونه ویران و دستنگر هستند آنها به خاطر آزادی و استقلال قربانی دادند که نسل های بعدی با حفظ ارزشهای نیاکان خویش از کشور خود حفاظت و به ترقی و رشد آن توجه کنند. نه اینکه در مقطع خاص زمانی و تجلیل از افتخارات قبلی کتاب و قلم برداریم بگوییم که به رشادت های گذشتگان افتخار می کنیم بعد صفحه را ببندیم و بس.

آنها درس هایی به یادگار گذاشته اند که نسل های بعدی آنرا دنبال کند. اولین قدم در این راه مبارزه با بیسوادی است. تا زمانیکه ما نسل با سواد با دانش نداشته باشیم ناممکن است پیشرفت نماییم.

زیرا ۶۰درصد نفوس ما بی‌سود است. در پایتخت خود برق منظم نداریم آب آشامیدنی، ترانسپورت شهری منظم، سرک و امکانات اساسی شهری نداریم هنوزهم همان کشور عقب مانده تحت فقر، مملو از فساد و ناامنی استیم به همان کشورهایی که زمانی بزرگان ما را برابر استیلای شان قیام و مجاهدت کرده اند دستنگر کمک استیم باید کمک خود را قطع نکنند.

پیشنهاد مشخص من اینست با دریافت عوامل باید راه های حل را سنجید. عمده ترین عامل جنگ و ناامنی است. چرا همه برادروار با انعطاف از خواست های سمتی، گروهی، سیاسی و… خویش برای ترقی و پیشرفت کشور فکر نکنیم تا با ادامه جنگ و ویرانی خانه خودمان به دست خود ما ویران نشود.

دستنگری بدون شک اسارت را در پی دارد. در نبود امنیت پیشرفتی وجود نخواهد داشت باید دولت مدارهای ما توجه جدی داشته باشند مسأله دیگر مفهوم اساسی دموکراسی تطبیق قانون و حاکمیت قانون بر اصل انتخاب شایسته است. یعنی با ناقضین حقوق عامه از زبان قانون باید حرف زد. به خصوص در حال حاضر در کنار جنگ کشور از فساد گسترده رنج می برد.

 فقط با تأمین امنیت از بین بردن فساد و تطبیق یکسان قانون میتوان به نابسامانی های موجود پایان داد.

 زیرا بدون تأمین امنیت رشد و انکشاف اقتصادی وجود نخواهد داشت و آرزوهای بزرگان ما نیز ناتمام خواهد ماند.

بناءً جا دارد با تجلیل از استقلال کشور به ارزشهای اساسی بزرگان و نیاکان خود برای ترقی و پیشرفت نیز ارج گذاشت. 

حامده صدیقی

ممکن است شما دوست داشته باشید