روزنامه ملی انیس

سال ۲۰۱۹ سال بین المللی احترام به زبان های بومی است

 سمیع الله تازه

بخش دوم

زبان بومی بیشتر زبان اقلیت های قومی و زبانی را می رساند که از نظر تعداد گویندگان کم بوده و ازنگاه موقعیت وجایگاه اجتماعی وسیاسی در موقعیت متزلزلی قرار دارند. این زبان ها درکنار زبان پرقدرت قرار گرفته تحت تاثیر آنها قرار می گیرند. هدف سال بین المللی زبان بومی ۲۰۱۹ نیز همین شمار زبان ها می باشند.

بعضی اوقات اصطلاح زبان بومی در اشاره به زبانی به کار می رود که شخص به اندازه یک شخص معمولی که زبان دیگری را صحبت می کند، درآن زبان مهار ت دارد.  همچنان بعضی اوقات افراد با ترک زبان مادری زبان دیگر را میآموزند. لذا برای چنین افراد زبان مادری ،زبان بومی می باشد.

جمعیت های بومی درخطر را  خطراز دست دادن فرهنگ شان تهدید می کند. به اساس آمار یونسکو پنج درصد جمعیت دنیا را اقوام بومی تشکیل می دهند. این مردم همیشه با خطر از دست دادن هویت وفرهنگ ازجمله زبان شان مواجه بوده و می باشند. درکنار تمام شیوه  دیگر برای حفظ فرهنگ بومی یکی هم آواز خواندن می باشند. از این طریق نسل جدید با فرهنگ ، تاریخ وریشه اصیل بومی خود ارتباط برقرار می سازد.

این موضوع بخصوص درمیان توده های با ارزش می باشد، که بیشتر ادبیات شان شفاهی می باشد. (ویکی پیدیا)

لویی ستروس مردم شناس فرانسوی نوشته است: هرزبان کوچک یا بزرگ برای گویندگان خود کامل و ارجمند می باشد. قدرت واژه سازی وتوانایی علمی  ادبی وفلسفی زبان ها دلیلی نمیشود که زبان های کوچکتر را بی اعتبار وکم ارج تلقی نماییم. آنها نیز برای گویندگان شان عزیز و ارجمند اند. علاوه بر آن این زبان ها نیاز فرهنگی و اجتماعی گویندگان شان را مرفوع میسازند.(you tiube

دانشمندی نوشته است: حدود نیمی از زبان های جهان در حال ازبین رفتن هستند. نابودی وانقراض هر زبان به معنای از دست رفتن مجموعه ی از فرهنگ ، تاریخ وادب جمعی از ساکنان زمین میباشد. زبان ها روح بشریت اند. زبان ها میراث معنوی بشریت بوده، زاده می شوند، رشد می کنند و در برخی موارد محکوم به نابودی میشوند.

 پژوهشگری نوشت: هرانسان چند هویت دارد ولی عمیقترین هویتش، هویت زبانی است.  زیرا قبل از هر هویت دیگر، به هویت زبانی می رسد.

هاید گر فیلسوف المانی نوشته است: ما در ادبیات کلاسیک خود زبان مادری را احساس وقلب نامیده ایم. زبان مادری قلب ، احساس والهام است. بنابراین کسانی که با زبان مادری انسان ها درمیافتند، بدانند که آنها در واقع با عمیق ترین احساس وهویت انسانی در افتاده اند. (ویکی پیدیا)

زبان به مفهوم عام کلمه، وسیله تفاهم میان انسان ها است .انسان ها ازطریق زبان با همدیگر را افهام وتفهیم می کنند . روند تکامل انسان ها درجامعه، به وسیله  زبان به نسل های بعدی منتقل می شود. اگر زبان ازیک جامعه گرفته شود  چرخه اجتماعی آن متوقف میگردد.

از زبان به عنوان سرمایه فرهنگی جوامع یاد شده است. درچنین حالت، ضرورت حفظ، توسعه وتقویت آن به حیث عامل فرهنگ یک جامعه، دراولویت قرار میگیرد. این زبان است که گذشته وحال یک جامعه را باهم پیوند میزند. مدافعان تعدد زبان ها میگویند: زبان حامل اندیشه وفرهنگ هرملت است. فرهنگ صلح هنگامی شگوفا می گردد، که مردم ازحق طبیعی استفاده از زبان مادری خود  برخوردار باشند. یک محقق می نویسد: درصورتی که شرایط مناسب برای شگوفایی زبان موجود نباشد، طی سال ها زبان تغیرفورم می دهد. یعنی زبان ازنگاه دستور زبانی تغیر می کند. لغت های اصلی زبان ازمیان رفته ،لغات زبان یا زبان های دیگر جایگزین آن می شود، که ضربه بزرگ بر اصالت و هویت یک زبان به شمار  می آید. زبان های پرقدرت به تدریج زبان های اقلیتی را به مدار خود جذب می نمایند. این زبان ها به تدریج از اصالت اولیه خود دور شده، به سمت زبان های پرقدرت حرکت می کنند.

یک زبان شناس انگلیسی اهمیت تنوع زبانی را معادل تنوع انسانی می داند. نیروی عقلانی زبان را معادل توانایی بیولوژیک انسان تعبیر می کند، ومی گوید: نابودی هرگونه زبان، به معنای نابودی یک جهانبینی خاص، می باشد. (ویکی پیدیا)

درافغانستان احتمالا بیش ازسی زبان زنده وجود دارد که بخشی از آنها هنوز گویشی می باشند. ازاین شمار برخی هم تاریخ وفرهنگ کهن این سرزمین را حمل می نمایند.  به اساس هدایت مقامات بالایی دولت، وزارت اطلاعات وفرهنگ اخیراً مسوده قانون انکشاف وتقویت زبان های کشور را نهایی نمود. در این مسوده قانون، راه وچاره های پیشبینی شده است، تا تمام زبان های که در کشور رایج می باشند، حفظ و برای انکشاف آنها اقداماتی چون زمینه سازی در نشرات چاپی ، تصویری و صوتی مدنظر گرفته شده است. ازجمله زبانهای زنده کشور برخی هنوز گویشی بوده، ودرمرحله انقراض قرار دارند. این قانون کمک خواهد نمود تا زبان های مذکور، نه صرف به حیث گنجینه فرهنگی کشورثبت وحفظ گردند، بلکه برای ادامه حیات شان نیززمینه سازی صورت گیرد.

 تمام زبان های رایج درکشور ریشه درزبان های کهن مانند زبان اندوآریایی والتای دارند که قدمت شان به چند هزار سال قبل برمی گردد. لذا هرزبان زنده درکشور، ازنگاه زبانشناسی،تاریخی وفرهنگی پربارمی باشد،که حفظ آنها، برتاریخ کهن سال کشور روشنی می اندازد.

ممکن است شما دوست داشته باشید