روزنامه ملی انیس

داکتر محمد شریف ځدران: مطبوعات مردم را به قیام در برابر استعمار روحیه می داد

به مناسبت تجلیل  از صد سالگی استقلال افغانستان خبرنگار روزنامه ملی انیس مصاحبه ای را با سرمحقق داکتر محمد شریف ځدران آمر دیپارتمنت تاریخ اکادمی علوم افغانستان در رابطه به نقش مطبوعات در چگونگی روحیه دهی جهت کسب آزادی و استقلال کشور انجام داده است، تقدیم خوانندگان می گردد.

سرمحقق ځدران در ابتدای صحبت خویش گفت:

پیش از اعلان استقلال افغانستان اخباری تحت نام سراج الاخبار افغانیه به مدیریت علامه محمود طرزی نشرات داشت سراج الاخبار نه تنها اذهان مردم افغانستان را برای کسب آزادی و استقلال بیدار ساخت بلکه مشروطیت دوم نیز در محور این اخبار شکل گرفته و پروگرام های اصلاحی را برای کسب استقلال تبلیغ می کرد.

سراج الاخبار در واقع تمام آزادیخواهان را رهبری کرده زبان نشراتی شان نیز بود. سراج الاخبار نه تنها در داخل افغانستان منبع تبلیغ استقلال خواهی بود بلکه در کشور های آسیا میانه و هند بریتانوی نیز همین روحیه را زنده ساخته بود. هند بریتانوی با هراس از نشرات سراج الاخبار افغانیه از امیرحبیب الله خان شاه وقت تقاضا کرد نشرات آن متوقف شود. زیرا محتوای سراج الاخبار خیلی قوی و مملو از مطالب تحریک کننده آزادیخواهان مطالب علمی و ادبی پیشرفت های نوین در جهان و منطقه بود.
در سراج الاخبار حتا مطالب راجع به معرفی زنان مشهور جهان و مسایل مربوط به زنان نیز گنجانیده شد بود. در مجموع اخبار راجع به سیاست، اقتصاد زندگی اجتماعی مردم و پیشرفت های علمی و ادبی نشرات داشت همچنان سراج الاخبار در روحیه دهی مردم در مبارزه برضد استعمار نقش اثر گذار داشت بخصوص شان امان الله خان غازی که خود عضو مشروط خواهان دوم بود و هم داماد علامه محمود طرزی پدر ژورنالیزم افغانستان و متاثر از نشرات آن بود. مطالب آنرا می خواند. شدیداً تحت تأثیر ایدیولوژی ملی دست اندرکاران و علامه محمود طرزی مدیر مسئول آن قرار داشت.

بعد از کشته شدن پدرش امیر حبیب الله خان در اولین روز  به قدرت رسیدن شاه امان الله در اولین بیانیه خود سیستم فیودالی و غلامی را که در آن زمان معمول بود لغو قرار داد. در قدم بعدی آزادی و استقلال افغانستان را اعلام کرد و گفت: «منبصداران امروز افغانستان مستقل و منحیث کشور مستقل با جهان روابط خواهد داشت» در ضمن حقوق بشری و دموکراتیک اتباع افغانستان را توضیح و وعده داد که بعد از کسب استقلال تأمین خواهد شد با آغاز جهاد مشترک غازیان در برابر قشون متجاوز هند بریتانوی و شکست آنان در جبهات جنگ و بعداً با اعلام رسمی استقلال افغانستان در ۱۳۰۱ با تدویر لویه جرگه در جلال آباد اولین قانون اساسی افغانستان را که بنام نظامنامه یاد می شود تدوین و تصویب کردند. به اساس آن برای اولین بار آزادی مطبوعات در کشور را نیز اعلام کرد. در ضمن تمام حقوق اساسی اتباع افغانستان برای اولین بار در نظامنامه گنجانیده شد.

و به اساس نظامنامه بعداً قانون مطبوعات افغانستان در سال ۱۳۰۳ در روشنایی نظامنامه افغانستان نیز تصویب گردید. برای اولین بار مطبوعات خصوصی حق نشرات را حاصل نمود. در زمان سلطنت امیر امان الله خان حدود ۲۳ جریده، روزنامه و مجله های نشراتی دولتی و خصوصی فعالیت داشتند. از جمله روزنامه ملی انیس به عنوان اولین نشریه آزاد خصوصی به سر محرری غلام محی الدین خان انیس به نشرات آغاز نمود. در پهلوی نشرات و مطبوعات دولت نشر و چاپ می گردید. در مجموع جراید و روزنامه های آزاد و خصوصی همانند سراج الاخبار مردم را به قیام در برابر استعمار انگلیس بریتانوی برای کسب آزادی روحیه میداد بعد از کسب و اعلام استقلال نیز در حفاظت و پاسبانی از استقلال و آزادی در تقویت هرچه بیشتر اصلاحات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی تشویق و ترغیب کرده در مجموع محتوای نشراتی مطبوعات و رسانه های کشور را تشکیل می داد
تا استقلال سیاسی افغانستان تقویت گردد. در کنار آن اصلاحات نهایت مثبت و اساسی در جامعه و کشور تأمین گردد.

شاه امان الله خان در محدوده استقلال کشور نه تنها در عرصه مطبوعات و رشد آن در افغانستان اصلاحات را بوجود آورد بلکه در عرصه های اقتصادی اجتماعی، فرهنگی و سیاسی نیز تحولات شگرف را به میان آورد. ماهیتاً در کنار تقویت استقلال سیاسی تجدد و نوع خود کفایی درسایر عرصه ها نیز رونما گردید. زیرا با خود کفایی و متکی شدن اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور ها
می توانند به رشد و ترقی نایل گردند بدین لحاظ مطبوعات آزد و دولتی افغانستان در آن عصر و زمان بشدت کار می کردند. باید استقلال حفظ و در پرتو آن ترقی و پیشرفت درسایر عرصه ها نیز به میان بیاید. مطبوعات در واقع در روشن سازی و بیداری اذهان عامه نقش اساسی را ایفا نمودند.

وی افزود:

یکی از مولفه های عمده دیگر مطبوعات و رسانه های افغانستان دفاع قوی از سیاست خارجی افغانستان بود. و مسئولیت ملی خود میدانستند تا از سیاست خارجی سلطنت قویاً دفاع کنند حین سفر شاه امان الله خان به اروپا تمام جریان و دستاورد های سفر ایشان در مطبوعات انعکاس یافت زمانیکه از سفر به افغانستان برگشتند ملکه ثریا خانم
غازی امان الله خان یک مقاله را در سراج الاخبار نوشته و نشر کرد که راجع به حقوق و آزادی های زنان افغانستان بود. یک مقاله کاملاً علمی و در زمان نهایت حساس به نشر رسید. زنان را به تحصیل و کسب آزادی ها و حقوق خاص شان تشویق می کرد. اگر یک اشاره کلی به نشرات آن زمان نمود.
می توان گفت محتوای مطبوعات افغانستان مملو از تقویت روحیه ملی، استقلال طلبی، پیشرفت و انکشاف بود.

در مجموع مردم را متحد و به وحدت ملی دعوت می نمودند.

باید امروز از دستاورد های آن عصر و زمان آموخت و در تشویق مردم به روحیه ملی، اتحاد، وحدت و هم پذیری تلاش کرد. زیرا در شرایط حاضر هر چند رسانه های ما از لحاظ کمیت تخنیکی و مسلکی رشد قابل ملاحظه کرده اند.

متأسفانه از لحاظ محتوا و رسالت عمده که در برابر تشویق مردم به صلح، ختم جنگ و برادرکشی همدلی و همدیگر پذیری، اتحاد و وحدت ملی، مبارزه جدی با فسا دو مواد مخدر همآهنگ عمل نمی کنند. حالانکه می‌توانند نقش اساسی را در این راستا ایفا نمایند. بخصوص برای ختم جنگ تحمیلی که بیش از چهل سال از مردم ما قربانی گرفته است رسانه های کشور ما رسالت خطیری را در تشویق و ترغیب مردم به صلح خواهی و صلح طلبی دارند تا فرهنگ صلح و همپذیری ترویج بیشتر گردد. وحدت ملی اقوام کشور جزء ارزشهای اساسی کشور در مقطع کنونی است. باید حفظ و تقویت گردد و فعلاً که در آستانه تجلیل از صد سالگی افتخار ملی کشور، یعنی استرداد استقلال کشور قرار داریم از رئیس جمهور افغانستان اظهار تشکر می کنیم سالگرد استقلال را با مراسم شاندار تجلیل می نمایند و به ادارات مختلف وظایف سپرده اند در زمینه کار نمایند رسانه ها ومطبوعات مسئولیت دارند تا به شکل خیلی عالی آن این دستاورد تاریخی و ملی مردم کشور را انعکاس بدهند. زیرا یک دوره خاص برای آموختن ارزشهای ملی است تا بتوان یکبار دیگر به مردم روحیه صلح خواهی داد. 

    حامده صدیقی

ممکن است شما دوست داشته باشید