روزنامه ملی انیس

دادرسی تخلفات اطفال در حقوق جزایی افغانستان

نویسنده: عبدالمجید حلیمی

تحت نظر: داکتر مهدی مومنی استاد دانشگاه پیام نور

بخش اول 

چکیده

بدون تردید جامعه‏ای که به تربیت و هدایت نیروی انسانی خود بها ندهد، شاهد پی‏آمدهای زیانبار خواهد بود که گاه غیرقابل جبران و گاه تنها باصرف هزینه‏های هنگفت، می‏تواند قابل کنترول باشد.یکی از خطراتی که درکمین چنین جامعه‏ای می‏باشد، پیدایش و رواج یافتن پدیدۀ بز‏‏‏‏هکاری است که احیانا با ناسازگاری اطفال نوجوانان و جوانان، رخ می‏دهد. در ادوار گذشته سیستم قضایی افغانستان، شیوه رسیدگی به پرونده اطفال بزهکار، از آغازگرفتاری مظنون، متهم، و محجوز، در مراحل تحقیق، کشف و محاکمه، با بزرگسالان متفاوت نبوده؛ بلکه به طور یکسان در پرتو یک قانون جزا دوسیه تشکیل‏شده، تحقیق، کشف و محاکمه، صورت می‏گرفته است و همچنان در ارگان‏های عدلی وقضایی کشور، څارنوال، قضات و دادگاه ویژه به منظور دادرسی اطفال متخلف از قانون وجود نداشت.

امروزه بزهکاری اطفال و نوجوانان و نحوه مقابله با آن و شیوه‏های انحراف وکجروی آن‏ها درجامعه توجّه بسیار از اندیشمندان و بالاخص حقوقدانان وجرم‏شناسان را به خود معطوف داشته است. اهمیت موضوع از آن جهت بیشتر افزایش می‏یابد که از سوی دلایل و عوامل بروز جرم در میان اطفال با افراد بزرگسال متفاوت و متنوع بوده و از سوی دیگر این طبقه از جامعه، دارای وضع روانی و اجتماعی حساس‏تر و به مراتب آسیب پذیرتر نسبت به سایرین می‏باشند؛ از این‏رو کارشناسان تأکید دارند که باید روشی متناسب با شرایط و موقعیت این افراد اتخاذ شود.

قانون‏گذار افغانستان با اقتباس از احکام قانون اساسی، در قوانین جزایی؛  در مورد وضع جزایی و مجرمانه اطفال متخلف از قانون توجه نموده و همچنین با نگاه به کنوانسیون‏ها و میثاق‏های که دولت افغانستان به آن ملحق شده، روند محاکمه عادلانه را در مراحل کشف، تحقیق و محاکمه اطفال بزهکار، در نظرگرفته است.

کلیدواژه‌ها: دادرسی اطفال، نهاد بین المللی،  قوانین، حقوق جزاء افغانستان

بخش اول : مفاهیم و کلیات

پدیده تخلفات اطفال ونوجوانان امروزه تقریبا یک مشکل جهانی شده است. بر خلاف تصورات تخلفات اطفال پدیده جدیدی نیست، چرا که بررسی تاریخ نشان میدهد که درگذشته نیز جوامع باستانی با این عارضه آشنایی داشته اند . اهمیت این پدیده به حدی بوده که درقوانین قدیمی بسیاری از کشورها، مقررات خاصی برای این دسته از مجرمین پیش بینی شده بود. قوانین سال ۳۰۶ قبل از میلاد مسیح در روم وهمچنان در سیستم جزایی اسلام در این زمینه بر خورد جدید ومناسب با اطفال متخلف داشته. دراین نظام اطفال از نظر جزایی تا سن بلوغ شرعی فاقد مسئولیت جزایی میباشند .(۸:ص۱۲) چرا که طفل امروز، زن ومرد فردا است ودر آینده مسئولیت های بزرگ اجتماعی را بدوش می گیرند . اکثر دانشمندان رواشناسی به این نظر اند که دوره طفولیت نسبت به سائردوره های زندگی بسیارحساس ومهم است. چون پایه وتهداب شخصیت فرد بصورت طبیعی خود دراین دوره پایه گذاری میشود. اطفال قشرنیازمند، ناتوان وآسیب پذیرجامعه اند ودردوره طفولیت به مراقبت و توجه خاص ضرورت دارند ومانند سایراقشارجامعه حق دارند به شکل سالم وعادلانه زندگی کنند و ازهرگونه شرایط لازم برای رشد قوای بدنی، ذهنی، عاطفی واجتماعی برخوردارگردند. این همان حق طبیعی و ذاتی طفل است، زیرا هرشخصی زیادترین عادتها و سلوک ذهنی خود را ازدوره طفولیت کسب میکند و معمولادراین دوره یاد میگیرد؛ که چگونه با محیط سازگارشود. دانشمندان به این نظراند که کیفیت رفتارشخص را میتوان دردوره طفولیت تشخیص و پیشبینی کرد. طفل دراین دوره به حفظ، نگهداری و دفاع ازحقوق خود قادرنیست و همواره متکی به دیگران است.(۲:ص۱)

مبحث اول: مفهوم طفل

قبل از تعریف طفل لازم است ، فرایندطفل را بررسی کنیم: جنین، نوزاد، غیرممیز، ممیز ونوجوان می باشد. وقتی طفل گفته می شودکه همه این مراحل شامل باشد.(۱۳:ص۳) طفل در لغت مولود بمعنی تولد شده است .(۷:ص۱۶) و در اصطلاح طفل عبارت از پسر ودختری که از لحاظ سنی به حد رشدجسمی وفکری  نرسیده باشد. اگر به قوانین وضعی کشورها نظر بیندازیم و یا بر اساس اعلامیه جهانی حقوق طفل، طفل کسی است که کمتر از ۱۸ سال سن داشته باشد، مگر اینکه قوانین ملی کشوری سن بلوغ را کمتر تشخیص دهد. به عقیده دانشمندان تربیتی، طفل کسی است، که از شخصیت بزرگسالان متفاوت اند که از صدق وصفایی کودکانه برخوردار بوده و تجربه کمی از زندگی دارد و هنوز با نیرنگها سوء نیت های احتمالی بزرگسالان آشنا نیست، عمدتا یک موجود عاطفی است تا عقلی .

قانون رسیدگی به تخلفات اطفال (مصوب ۱۳۸۳) یک قانون قابل توجهی است،که با استفاده از تجربیات ملی و   بین المللی، حاوی مهمترین ابعاد وسیاست جزاء افغانستان نسبت به معضلات رفتاری طفل ونوجوانان در کشور میباشد. قانونگذارباتوجه به اعلامیه جهانی حقوق طفل، میعاد طفولیت را همان سن هجده سال قرار داده است. در فقره ۱ ماده چهارم این قانون
 طفل را این گونه تعریف نموده است:

طفل شخصی است که سن هژده سالگی را تکمیل نکرده باشد.”

مراحل طفل در قانون رسیدگی به تخلفات اطفال چنین میباشد.

طفل غیرممیز: شخصی است که سن هفت سالگی را تکمیل نکرده باشد.

طفل ممیز: شخصی است که سن هفت سالگی را تکمیل و دوازده سالگی را تکمیل نکرده باشد.

طفل نوجوان: شخصی است که سن دوازده سالگی را تکمیل و هژده سالگی را تکمیل نکرده باشد.

به همین طوردرکود جزای افغانستان: طفل به شخصی اطلاق می گردد که هجده سال را تکمیل نکرده باشد.ماده (۹۵)

مبحث دوم: سن مسئولیت جزایی

هرکشوری در نظام جزایی خود سن مسئولیت جزایی را مشخص نموده است،که با توجه به قوانین و منابع حقوق دراین کشورها سن مسئولیت جزایی تفاوت دارد. شروع سن درسطح پائین تعیین نخواهد شد.  البته با توجه به حقایق مربوط به ملاحظات بلوغ احساس ذهنی و فکری میباشد.

الف : محدودیت سنی مطابق کود جزای افغانستان

از آنجایی که بین یک طفل خورد سال غیر ممیز ویک فرد بزرگسال عاقل وبالغ از نگاه مراحل سنی تفاوتهای وجود دارد، که در تعیین جزای نیز قابل پیش بینی است. کود جزاءافغانستان از ماده ۹۵ الی ۱۱۴ در مورد تخلفات اطفال توضیح میدهد. درماده ۹۶ چنین تصریح شده است : طفلی که ۱۲ سال را تکمیل نکرده باشد مسوولیت جزایی نداشته و دعوای جزایی علیه وی اقامه نمی شود.

حجزطفل دارای سن ۱۲- ۱۶ طفلی که ۱۲ سال را تکمیل و ۱۶ سال را تکمیل نکرده باشد، در صورت ارتکاب جنایت، به بیش از ربع حداکثر مجازات که برای عین جرم توسط اشخاص بزرگ تر از ۱۸ سال تعیین گردیده، محکوم نمی شود. ماده (۹۷)

حجز طفل دارای سن ۱۶- ۱۸ طفلی که ۱۶ سال را تکمیل و ۱۸ سال را تکمیل نکرده باشد، در صورت ارتکاب جنایت، به بیش از ربع حداکثر مجازات که برای عین جرم توسط اشخاص بزرگ تر از ۱۸ سال تعیین گردیده، محکوم نمی شود. ماده (۹۸)

ادامه دارد

ممکن است شما دوست داشته باشید