روزنامه ملی انیس

تغـذی در جـریـان حمـل

مادر شدن ساده نیست  شاید هیچ مرحله ای از زندگی انسان مانند دوران جنینی وپس از آن یعنی دوران شیر خوارگی پرمخاطره نباشد. رشد سریع جنین او را ازیک گرم در ۸ هفتگی به ۳۲۰۰ گرم در هفته ۴۰ می رساند و از هفته سه جنینی در هر دقیقه ۲۵۰ هزار حجره مغزی تکثیر پیدا می کند.

دوران حاملگی تغییرات فیزیولوژیک زیادی را در بدن مادر به وجود می آورد. در این دوران نیازهای تغذیه ای خانم حامله از اهمیت خاصی برخوردار است. سوء تغذیه، از مشکلاتی است که اثرات عمیقی برسلامت دوران حاملگی می گذارد و سلامت مادر و جنین را حتی طی سالهای پس از ولادت تحت تاثیر قرار می دهد.

هدف عمده از مراقبت های دوران حمل شناسایی خانم های حامله مبتلا به سوء تغذیه ولاغر، دارای اضافه وزن یا چاق و رفع مشکل BMI   تغذیه ای و رساندن آنان به محدوده طبیعی و آماده کردن خانم ها برای داشتن یک حمل مصئون و بدون خطر است.

عوامل ایجاد کننده خطر در شروع حاملگی

۱ – سن کمتر از ۱۸ سال یا بیشتر از ۳۵ سال

۲ – محرومیت اقتصادی، اجتماعی یا فرهنگی ، بی سوادی و محدودیت دسترسی به غذا

۳ – خرافات و باورهای نادرست غذایی  (استفاده از رژیم های غذایی غیرمتعارف یا با ارزش تغذیه ای محدود)

۴- استعمال دخانیات به مقدار زیاد

۵ –اعتیاد به مواد مخدر و مصرف الکلهول

۶- داشتن BMI     بالاتر از۲۶ یا کمتراز۱۹٫۸  دراولین ویزیت حاملگی

۷- سابقه حمل های متعدد با فاصله کمتر از ۳ سال از زایمان قبلی

۸- داشتن رژیم غذایی درمانی برای یک مرض سیستمیک مزمن

عوامل ایجاد کننده خطر در جریان حاملگی :

۱ – افزایش ناکافی وزن

۲ – افزایش زیاد وزن

۳ – کم خونی متوسط  وشدید

۱-  توصیه ها به خانم هایی که قبل از حاملگی ، BMI کمتراز ۱۸٫۵  دارند

  • تنوع غذایی را رعایت کرده و از انواع گروه های غذایی شامل نان و غلات، سبزی ها و میوه ها، شیر و لبنیات، گوشت، حبوبات، تخم مرغ و مغزها،چربی ها و روغن ها استفاده کنند.
  • در وعده صبحانه از غذاهای پرانرژی مثل عسل، مربا ومسکه استفاده کنند.
  • در میان وعده ها از بیسکوئیت، کیک، کلچه ، شیر، آیس کریم ، نان وپنیر، خرما، کچالو پخته، میوه های تازه و خشک و انواع مغزیات (بادام،چهارمغز، پسته، فندق) استفاده کنند.
  • به انواع سالاد ها، روغن های مایع نباتی مثل روغن زیتون اضافه کنند.
  • سبزی خوردن و زیتون را در کنار غذا مصرف کنند.
  • جهت تحریک اشتها، از انواع چاشنی ها در طبخ غذا ها استفاده کنند.

۲ – توصیه ها به خانم هایی که پیش از بارداری، BMI بیشتر از ۲۵ دارند

۱- فعالیت بدنی و ورزش را متناسب با سن و شرایط جسمی خود افزایش دهند.

۲- حتی الامکان ۳۰ دقیقه پیاده روی در تمام روزهای هفته توصیه می شود.

اضافه وزن و چاقی خطر ابتلا به فشار خون بالا، افزایش چربی های خون، ابتلا به امراضر قلبی، دیابت و انواع سرطان را افزایش می دهد.

اصول تغذیه مناسب در بارداری و شیردهی

خانم های حامله و شیرده می توانند بدون داشتن رژیم مخصوص و جداگانه مقدار بیشتر و متنوع تری از غذا نسبت به قبل از دوران حاملگی مصرف کنند.

خانم های حامله و شیرده هم باید مانند سایر افراد خانواده هر روز از ۴ گروه غذایی اصلی استفاده کنند. آنچه که درتغذیه خانم باردار اهمیت دارد رعایت تنوع و تعادل درمصرف مواد غذایی می باشد.

بهترین راه برای اطمینان از مصرف متعادل و متنوع مواد غذایی درروز، استفاده از همه گروههای اصلی غذایی یعنی گروه نان و غلات، میوه ها و سبزی ها، شیر و لبنیات و گوشت، تخم مرغ، حبوبات و مغزها است.

تعادل به معنی مصرف مقادیر کافی از مواد غذایی است و تنوع یعنی مصرف انواع مواد غذایی که در گروههای غذایی قرار دارند.

در هر گروه غذایی، مواد با ارزش غذایی تقریباً یکسان قرار دارند ومی توان از یکی بجای دیگری استفاده کرد.

انرژی و مواد مغذی مورد نیاز در دوران حاملگی و شیردهی

انرژی مصرفی مادر حامله علاوه بر تامین نیاز مادر و مواردی همچون افزایش کار قلب، صرف رشد جنین، پلاسنتا و رحم می شود.به منظور تامین افزایش وزن کافی، ذخیره چربی وجلوگیری ازسوخت پروتئین، نیاز به انرژی در سه ماهه دوم و سوم حاملگی به طور متوسط ۳۰۰ کیلو کالری در روز افزایش می یابد و توزیع آن به شکلی است که در ۱۴ هفته اول روزانه ۱۵۰ کیلو کالری و از هفته ۱۵ تا زمان ولادت ۳۵۰ کیلوکالری افزایش نیاز وجود دارد.

۱۵-۲۰  % پروتین ها ، ۵۵-۶۰ % کاربوهایدریت ها و ۳۰ % یا کمتراز چربی ها .

میزان افزایش نیاز به انرژی در دوران شیردهی به طور متوسط ۵۰۰کیلوکالری در روز است.

پروتئین مورد نیاز در دوران حمل و شیردهی

در دوران حمل سوخت و ساز کل پروتئین بدن افزایش می یابد ومقداری از پروتئین صرف رشد و نمو جنین، تشکیل پلاسنتا، خون، مایع آمنیوتیک و حفظ انساج بدن مادر در این دوران می شود.

پروتئین مورد نیاز براساس مقدار توصیه شده روزانه دوران حاملگی ۱۵ گرم و در شیردهی ۲۰ گرم بیش از مقادیر توصیه شده برای زنان قبل از حاملگی می باشد. در بارداری های چند گانگی نیازبه پروتئین بیش از مقدار فوق خواهد بود.

 

کربوئیدرات مورد نیاز در دوران حاملگی و شیردهی

نقش اصلی کربوهایدرات ها تامین انرژِی برای حجرات بدن به ویژه مغز و سیستم عصبی، کرویات سرخ خون و سفید خون و مدولای کلیه است.

در حاملگی جنین از گلوکوز به عنوان منبع اصلی انرژی استفاده می کند. انتقال گلوکوز از مادر به جنین حدود ۲۶-۱۷

گرم در روز تخمین زده شده است. تا ختم حاملگی همه این گلوکوز توسط مغز جنین مصرف می شود.  میزان نیاز به کربوئیدرات ها در حاملگی حدود۱۷۵ گرم در روز است.

. شحم مورد نیاز در دوران حاملگی و شیردهی

چربی منبع بزرگ انرژی برای بدن است و به جذب ویتامین های محلول در چربی و کارتنوئیدها کمک می کند.

در مغز در حال تکامل جنین و شیرخوار (طی ۲ سال اول زندگی) به مقدار زیادی  ) DHA دوکوزا هگزانوئید اسید)

یا ماده اولیه اسید شحمی امگا ۳ تجمع می یابد.

در زمان حاملگی درصورت داشتن رژیم غذایی حاوی امگا ۳ و امگا ۶  نیازی به مصرف اضافه این دو اسید چرب به شکل مکمل نیست .

ویتامین های مورد نیاز در دوران بارداری و شیردهی

: A ویتامین

در دوران حاملگی و شیردهی بعلت نیاز جنین و نوزاد به ویتامین   A  مقدار مصرف این ویتامین باید افزایش یابد. حمل های  مکرر و با فاصله کم فاصله کم موجب کاهش ذخایر ویتامینبدن خانم ها و در نهایت ، کاهش ذخایر این ویتامین در شیرخوار به ویژه در شش ماهه اول زندگی می شود.بنابراین توصیه می شود خانم های حامله در برنامه غذایی روزانه خود حتماً از منابع ویتامین Aاستفاده نمایند. میزان افزایش نیاز مادران باردار به این ویتامین حدود ۷۰ میکرو گرم رتینول در روز است.

بیوتین

حامله گی افزایش نمی یابد مقدار مورد نیاز روزانه آن مانند دوران قبل ازحاملگی است   و شیردهی Dویتامین نیز مانند

تیامین، ریبوفلاوین و نیاسین:

با توجه به افزایش انرژی مورد نیاز روزانه در دوران حاملگی وشیردهی و نقش این سه ویتامین در متابولیسم کربوئیدرات ها، نیازبه این ویتامین ها (به ویژه تیامین به میزان ۳۰ % ) در این دوران افزایش می یابد. بنابراین مصرف منابع غذایی حاوی این ویتامین ها توصیه می شود.

B6 پیریدوکسین

به دلیل  نقش این ویتامین  در سنتیز پروتین ها تا B6 ویتامین نیاز  به%۴۶ افزایش می یابد.

ویتامین B12

با توجه به نقش این ویتامین در عملکرد سیستم عصبی، تقسیمات حجروی و خونسازی، نیاز به آن در دوران حاملگی اندکی افزایش می یابد. مصرف مکمل ویتامین B12 خصوصاً در مادران حامله گیاه خوار ضروری است

فولات یا اسید فولیک :

در دوران حاملگی به علت تولید بیشترکرویات سرخ خون وانکشاف  سیستم عصبی جنین نیاز به اسید فولیک تا ۵۰ % افزایش می یابد. در دوران شیردهی نیز نیاز به این ویتامین نسبت به دوران قبل ازحاملگی همچنان بالااست. لازم است علاوه بر توصیه به مصرف منابع غنی اسید فولیک، مکمل آن نیزطبق دستور العمل کشوری به میزان ۴۰۰ میکرو گرم در روز برای خانم های باردارتجویز شود. مصرف به موقع و کافی این ویتامین از ایجاد ضایعات عصبی خصوصاً

Neural tube defect جلوگیری می کند.

با توجه به اینکه بخش عمده ای از اسیدفولیک دراثر پخت سبزی ها از بین می رود، باید توصیه شود از سبزی های تازه در برنامه غذایی روزانه استفاده شود.

ویتامین  C

نیاز به ویتامین C در دوران حاملگی و خصوصاً شیردهی افزایش می یابد اما کمبود آن در این شرایط مشاهده نشده است.

ویتامین D

ویتامینبه جذب کلسیم و فسفر در سیستم هاضمه کمک می کند. در دوران حاملگی مکمل ویتامینسبب افزایش غلظت ویتامین ِD3     در دوران خون و افزایش کلسیم در بدن جنین می شود. بنابراین نیاز به این ویتامین در حاملگی افزایش نمی یابد و مقدار کم Vitamin D3 از مادر به جنین منتقل می شود .در دوران شیردهی نیز نیاز به این ویتامین افزایش نمی یابد. استفاده از نور مستقیم خورشید (ده دقیقه دست وصورت ) بهترین منبع برای تولید ویتامین D در عضویت است .

ویتامین E

نوعی آنتی اکسیدان است. اگر مادرحامله ای دچار کمبود این ویتامین نباشد نیاز او نسبت به قبل ازحاملگی تغییر نخواهد کرد.منابع غذایی این ویتامین عبارتند از انواع روغن های گیاهی مانند جوانه گندم و آفتابگردان، زرده تخم مرغ، مغزها و سبزی های دارای برگ تیره رنگ میباشد.

کلسیم :

نیاز به کلسیم مورد نیاز روزانه خانم های حامله به دلایل مختلف ازجمله استخوان سازی و تشکیل جوانه های دندان در جنین وپیشگیری از برداشت املاح از استخوان های مادر، به ویژه در سه ماهه سوم بارداری و دوران شیردهی افزایش می یابد.

لازم است جهت تامین این ماده معدنی مهم به خانم باردار و شیرده مصرف مواد غذایی گروه شیر و لبنیات به میزان لازم و کافی توصیه شود.کلسیم مورد نیاز در خانم های حامله و شیرده زیر ۱۸ سال ۱۳۰۰ وبالای ۱۸ سال ۱۰۰۰ میلی گرم در روز می باشد.

آهن :

وجود آهن برای تولید کرویات سرخ خون، افزایش هموگلوبین، رشد و نمو و تامین ذخایر کبدی جنین ضروری است. بنابراین نیاز به آهن در دوران بارداری تا حد دو برابر افزایش می یابد که به هیچ وجه از طریق مصرف مواد غذایی به تنهایی تامین نمی شود بنابراین مصرف یک عدد تابلیت آهن سولفات فیروس برای پیشگیری از کمخونی فقرآهن و عوارض ناشی از کمبود شدید و متوسط آن بر رشد و تکامل جنین وسلامت مادر ضروری است .

آیودین  : با توجه به نقش آیودی  در متابولیسم بدن و تولید انرژی و نیز تکامل مغزجنین، میزان آیودین مورد نیاز در دوران حاملگی افزایش می یابد، به طوری که کمبود آیودین در دوران حاملگی منجر به عقب ماندگی ذهنی، هیپو تیروئیدی و گوجاغور و در شکل شدید آن کرتینیسم درنوزاد می گردد.همچنین نیاز به مصرف منابع غنی از آیودین مانند انواع ماهی در دوران شیردهی بیش از دوران بارداری می باشد.مصرف زیاد آیودین نیز در دوران حمل منجر به بروز جاغور وهیپو تیروئیدی در نوزاد می شود.

مس

کمبود مس در بدن مادر می تواند سبب طولانی شدن زایمان، زایمان زود رس ، محدود شدن رشد داخل رحمی اثرات تراتوژنی  ،IUGR و مرگ جنین شود.

روی نقش مهمی در سنتز RNA و DNA دارد. با توجه به نقش مهم مس در متابولیسم سلولی، نیاز به آن در بارداری و خصوصاً شیردهی افزایش می یابد لذا مصرف منابع غنی از مس توصیه می گردد. نیاز به مس درگیاهخو اران نیز تا ۵۰ % افزایش می یابد.

ترجمه توسط رنحًورمل دکتور حمیده حمیدی

ممکن است شما دوست داشته باشید