روزنامه ملی انیس

به مناسبت صدمین سالگرد استقلال کشور پروگرام بزرگ و ترقیاتی شاه امان الله خان

بعد از این که با انگلیس ها حساب تصفیه شد، پادشاه غرض شناختن افغانستان و دیدن ممالک، به کشورهای افریقا، اروپا و آسیا سفر رسمی داشت. بعد از آن دولت جوان به اصطلاحات و ریفورم و ترقی آماده گردید. در لویه جرگه ۲۹ فبروری سال ۱۹۲۳-۱۳۰۲ش که به اشتراک ۸۷۲ یا ۸۷۸ نماینده ملت در شهر زیبای جلال آباد دایر گردید، اولین قانون اساسی (نظامنامه اساسی) دولت عالیه افغانستان تصویب ملت شد و بعد از آن به هر دو زبان ملی (پشتو و دری) نوشته توشیح و نافذ شد. به تعقیب عده  زیاد قوانین چون در بخش صحیه، اقتصاد، فرهنگ، بخش خریداری، مالی و جمعاوری مالیات و محاکم ساخته شد که تعداد آن به ۷۳ عنوان می رسید تا دولت قانون محور بوده باشد و حسب آن اجراآت صورت گیرد و ملت پرسان کرده بتواند دموکراسی رشد یابد.

یادداشت: دوره اول از ۱۹۱۹ تا ۱۹۲۴ با اطمینان به پیش می رفت. مگر تا سال (۱۹۲۸) به نسبت مداخلات خاندان مادری اش یعنی شیر دل خان بارکزایی آهسته، آهسته قوانین به عقب زده شد که سبب دشواری گردید.

مولوی عبدالواسیع قندهاری مشاور قانون شاه و امور تقنینیه که بعد از توشیح پادشاه قوانین آن را امضا می نمود. هم چندین بار در این باب شکایت کرد که عده از کسانی هستند که قوانین را زیر پا می گذارند. به هر صورت در بخش اقتصاد ریفوم با انکشاف صنایع پیوند گردید ودر تجارت خارجی پیداوار افغانی به مارکیت های جهانی راه پیدا کرد. خط تیلفون و تلگراف بین کابل و ولایات جهت اتصال تمدید گردید و با یک کمپنی فرانسوی نیز قرار  داد عقد شد تا خط ریل را از جانب جنوب و شمال با کابل ارتباط دهد. مگر انگریزها در مقابل کمپنی مذکور و ریفوم ها مشکلات ایجاد می کرد.

در بخش عمرانی شهرها جدید احداث و دارالامان و پل آرتل با کمپنی و مهندسین جرمنی قرارداد شد و به پایه اکمال رسید. برعلاوه آن در راه های بزرگ و طویل مسافرخانه ها و هوتل ها ساخته شد تا مسافرین به خاطر آسوده باشند.

ترانسپورت شهری هم کم کم انتظام گرفت وبرای برق هم قرارداد ها عقد شد، فابریکات شکر و چینی سازی و روغن کش ایجاد شد و برای تولید سمنت عقد پروتوکول شد.

در سطح مطبوعات معارف و فرهنگ آنقدر انکشاف نمود که حتا مردم شریف پکتیا و خوست نیز ۷۰۰ هزار افغانی اعانه به دولت دادند تا مکاتب دخترانه و بچه گانه تاسیس نمایند. برعلاوه آن در گردیز، خوست، زرمت و حمکنی ۱۴ باب مکتب هم تأسیس شده بود. در ولایات دیگر نیز روحیه معارف دوستی موج زد درکابل  قندهار اهل هنود ما مکاتب را نیز تأسیس نمودند در اواخر مکتب مستورات هم تأسیس شد و پسران ودختران هم به خارج میهن غرض تحصیل در رشته های  پیلوتی، طب، دواسازی به خارج اعزام شدند و در بخش درس ریل هم آماده رفتن به خارج بودند. در ساحه مطبوعات چندین جریده آزاد چون ستاره  انیس… تأسیس شد ودر اکثر ولایات و زون (نایب الحکومه گی) ها جراید تأسیس گردید، برعلاوه آن جریده ارشادالنسوان    برای زنان و دختران مکاتب در سال ۱۳۰۰ ش در کابل ایجاد شد که مسایل مربوط به پختنی، خیاطی آداب تعلیم و تربیه اولادها و… دیگر… در آن نوشته می شد، جریده صحت، ثروت، معرف معارف چاپ نشر و توزیع می گردید، جراید دیواری غرض توضیح قوانین در شهر بنام پیام هم زیرکار بود تا‌سطح فهمیده گی مردم بالا برود و از حکومت بازخواست کند.مشکلات و دسایس علیه حکومت مترقی واصلاحات پادشاه ادرتواریخ آمده که انگریز ها علیه پادشاه جوان افغانستان توسط عمال سیاه وایجنت های خود دست به تخریب میزد چون در سال ۱۹۲۴ عبدالکریم نام که خود را فرزند امیر محمد یعقوب معرفی کرده در مناطق خوست مردم را برضد حکومت تحریک نمود، مگر توسط مردم مجبور به فرار ساخته شد، عبدالله (ملا) و ملا عبدالرشید در پکتیا ریفورم را بدعت خواندند و مردم را فریب می داد و تحریک می کردند، مگر مردم ریفورم را استقبال می‌کرد، ولی عناصر فتنه جو دربار و دیگر محلات فضا را مکدر گردانید.

عبدالهادی قریشی

ممکن است شما دوست داشته باشید