روزنامه ملی انیس

به مناسبت صدمین سالگرد استقلال کشور رشد مطبوعات در زمان امان الله خان

احمدشاکر ضربی

بخش ششم

جریده انیس:

مرحوم غلام محی الدین انیس در اواخر سال ۱۳۰۴ هـ .ش با چند جلد کتاب و مجله، از هرات وارد کابل شد. او با مطالعه جو سیاسی، شرایط اجتماعی و آمادگی دولت با پذیرش نشریه های آزاد غیر دولتی در فضای مساعد قانون مطبوعات، موقع یافت تا آرزوی دیرینه خود یعنی نشر یک جریده آزاد را در کابل به منصه عمل بگذارد. مرحوم انیس پس از جاگزین شدن در کابل جریده «انیس» را تأسیس کرد.

مرحوم حاجی عبدالحسین منجم باشی یکی از دوستان نزدیک مرحوم انیس در خاطرات خود می گوید: انیس در زمانی که در هرات ساکن بود به فکر تأسیس روزنامه بود. او نقل می کند: «روزی شخصی در هرات جوانی به نام ابراهیم را گرفته و به خاطر مسایل شخصی که با او داشت، به او تهمت تکفیر زد و مردم آن جوان را کشان کشان به طرف محکمه
 می بردند… در این اثنا محی الدین انیس که ما او را مولوی افندی
 می گفتیم با ایشان مصادف شد و کیفیت را پرسید.

وقتی گفتند او حرف کفر آمیز زده است، با فصاحت بیان آن مردم را آرام ساخت و جوان را از چنگ ایشان نجات داد و با خود به مدرسه برد و سفارش کرد که برای چند ماهی از هرات دور شود. بعد از آن روز
 محی الدین انیس به فکر تأسیس روزنامه ای که بر اساس وحدت ملی متکی باشد، افتاد و همیشه می گفت، تا زمانی که از راه قلم افکار مردم تنویر نشود، همیشه تعصب جاهلانه بر این کشور حکمفرما خواهد بود و عاقبت یک روز شنیدم که به کابل رفته و روزنامه ای به نام «انیس» را نشر
می کند.» (۴۳)

انیس برای بار نخست به حیث یک جریده آزاد ملی به تاریخ (۱۵ثور ۱۳۰۶هـ .ش) برابر با (۵می ۱۹۲۷م) به نگارندگی و سرمحرری
غلام محی الدین انیس در شهر کابل در (۴۵) صفحه به نشرات آغاز کرد.

جریده انیس بعد از سپری نمودن سال دوم نشراتی به یک وقفه مؤقت مواجه گردید، ولی به زودی این دوره زودگذر سپری شد و جریده انیس دوباره نشرات خود را از سر گرفت و تا امروز بعضی تغییرات در نام و محتوا و مراکز نشر و صاحب امتیاز آن به میان آمده، ولی هیچگاه از نشر باز نمانده است. اکنون هم به حیث روزنامه پرتیراژ افغانستان در انظار عموم ظاهر می گردد. (۵۱)

مضامین و محتوای جریده انیس معمولاً شامل مطالب علمی، قانونی روحی و ادبی بوده که به صورت عموم مقالات، قانون، خبرهای پارلمانی خبرهای علمی و فنی، ادبیات و تدبیر منزل را دربرمی گرفت.

روزنامه انیس در دوران جمهوری محمد داوودخان زیر نام اصلاح انیس، و بعداً دوباره به نام انیس نشر شد. این روز نامه وزین افغانستان امروز هم در کابل نشر می شود و از پرتیراژترین روزنامه های رسمی صبحانه افغانستان است.

جریده نسیم سحر:

جریده نسیم سحر برای اولین بار در (۷دلو ۱۳۰۷ هـ .ش) برابر با (۲۷جنوری ۱۹۲۸م) به نگارندگی و صاحب امتیاز احمد راتب خان در شهر کابل به نشرات آغاز کرد.

جریده نسیم سحر هفته وار به صورت شخصی و آزاد از ابتدای نشر به چاپ حروفی در مطبعه «امان افغان» در دو صفحه و در دوستون نشر
 می شد. بعد از شماره دوازدهم به چار صفحه ارتقا کرد. هر صفحه آن به طور عموم دارای دو ستون و سایز (۱۳و نیم انچ در ۸ انچ) بود. (۵۲)

آخرین شماره جریده نسیم سحر شماره (پانزدهم) بود که از ماشین طبع برآمد. ولی این شماره بنابر دارا بودن موقف جدی و شدید و یک جانبه نادرستی های مدنیت اروپایی و غربی توقیف گردید و مدیر مسئول آن احمد راتب خان محاکمه گردید.

نسیم سحر پانزده شماره نشر کرد و در آن پانزده شماره صدها اندیشه مترقی و پیشرو را به خواننده های خود انقال داد.

جریده نوروز:

جریده نوروز برای اولین بار در «اول اسد ۱۳۰۷ هـ .ش) برابر با سال (۱۹۲۸م) به مدیریت مسئول و صاحب امتیازی محمد نوروز خان و نگارندگی میرزا میرغلام در شهر کابل پا به عرصه نشرات گذاشت.

جریده نوروز درست روزی از چاپ برآمد که موکب شاه امان الله به حیث قهرمان آزادی افغانستان از اروپا به وطن عودت نمود. در این مورد مرحوم محمد نوروز می نویسد: چون نشر جریده مصادف با روزباز گشت شاه افغانستان به کشور بوده است. بنابر آن آنرا «نوروز» نام نهاد.

ممکن است شما دوست داشته باشید