روزنامه ملی انیس

به مناسبت روز بین المللی زبان مادری؛ موقعیت زبان نورستانی درمیان زبان های اندوآریانی

سمیع الله تازه

بخش سوم

مورگنسترن برای تقویت این فرضیه خود بعد از بررسی تحولات برخی صدا ها وکانسوننت ها گفت، زبان های نورستانی به صورت یک گروپ ظاهر می شوند که بسیار قبل از مادر خود(اندو-آریانی) جدا شده، اما ازچندین جوانب موازی ودرتماس با زبان های دیگر انکشاف نموده اند.

فراتر از این، مورگنسترن باری پیشنهاد نموده بود که زبان نورستانی باید در نزدیکی مرکز زبان اندوآریانی وقبل از آن به زبان  آریاییAryan  قرار داده شود، که یک زمان درجای از آسیای مرکزی وجود داشت.

فیصله نهایی مورگنسترن درمورد جایگاه زبان نورستانی درمیان زبان های اندوآریانی، بود که گفت: زبان نورستانی شاخه سوم زبان اندوآریانی می باشد. نظریات علمی این دانشمند برای شناخت تاریخی وزبانی زبان های نورستانی وداردیک به حیث متخصص زبان های اندو- آریانی برای دانشمندان این عرصه قابل قبول  بود. یوسفنه ایدلمان نوشت: مورگنسترن معروفترین دانشمند معاصر زبان های داردیک ونورستانی ثابت نمود که هر دو گروپ زبان های آریایی از لحاظ مبدا باهم متفاوت اند. زبان های نورستانی شاخه مستقل زبان اندو- آریانی می باشند، نه به اندوآریایی متعلق اند، ونه به آریانی. متباقی زبان ها بخصوص داردیک شاخه ی از اندوآریایی می باشد.

او درادامه نوشته است: مورگنسترن سه خصوصیت عمده فونتیکی را که گروپ زبان های نورستانی را از سایرزبان های آریانی و اندو آریایی جدا می سازد ، ازلحاظ انکشاف تاریخی بررسی نموده درنتیجه گیری می نویسد؛ بنابر دلایل ذکرشده ازلحاظ مبدا، زبان های نورستانی به صورت یک گروپ مستقل ظاهرمی شوند که بسیار قبل از مادر خود
( اندوآریانی) جدا شده، اما ازچندین جوانب موازی و درتماس با زبان های دیگر انکشاف نموده اند. به این گونه مورگنسترن میان زبان های نورستانی وداردیک خط فاصل کشید که بیش از یک قرن  زبان نورستانی ازجمله زبان های داردیک به حساب می آمد.

زبان های داردیک بخشی از گروپ اندوآریایی بوده اما به طور قابل ملاحظه از لحاظ فونتکس تاریخی وهم از لحاظ یک تعداد معیار های مختلف تیپولوژیکی از زبان اندوآریایی مستقل ومجزا انکشاف نموده اند.

مکس کلیمبورگ Max Klimburg نوشته است: درصنف بندی زبانهای اندوآریانی زبان های نورستانی جایگاه خاص دارند. درسیستم آوایی عده ی ازکلمات کلیدی زبان های نورستانی خصوصیت های زیاد کهن زبانی وجود دارد . به این دلیل مورگنسترن زبان های نورستانی را به حیث گروپ مستقل خانواده زبان های اندوآریانی تصدیق نموده است. مورگنسترن نوشته است: در زمان بسیارقدیم شاید ۲۵۰۰ سال قبل از میلاد یک زبان عمومی اندوآریاییAryan  وجود داشت که ریشه زبان های نورستانی به آن می رسد. در زمان کمی نزدیکتر شاید اواخر هزاره اول قبل از میلاد یک زبان عمومی دیگر موجود بود، که ریشه زبان های معاصر داردیک، به آن می رسد.

امیل بن ونیست زبان شناس فرانسوی معتقد بود که زبان های نورستانی همه از یک خانواده اندو اروپایی اند و اگر دقیق تر گفته شود از اندوآریانی هستند. این زبان ها دارای خصوصیاتی  اند که در عین حال به هردو  خانواده زبان اندوآریانی شبیه است. این امر ما را وادار می سازد فکر کنیم که زبان مذکور را اولین توده های اندوآریانی در زمانی که هنوز میان دو زبان آریانی و اندوآریایی اختلافی بروز ننموده بود،باخود آورده اند. بناءً زبان های نورستانی از یاد گار های قدیم اند که هنوز دست ناخورده باقی مانده وتغییری در آنها وارد نشده است. موجودیت عناصر مشترک زبانی وفرهنگی هندی واوستایی درفرهنگ وزبان نورستانی به این نظر صحه می گذارد.

 سرمحقق داکتر خلیل الله اورمړکه قبلاً مسئولیت دیپارتمنت زبان های باستانی را در مرکز زبان ها وادبیات اکادمی علوم افغانستان به عهده داشت، نوشته است: نورستانی ها نخستین گروه آریایی اند که از ۱۸۰۰۱۴۰۰ ق م به مهاجرت پرداخته اند. درابتدا زبان شناسان زبان نورستانی را شاخه ی از زبان های داردیک فرض می کردند، اما طبق پژوهش های جورج مورگنسترن زبان شناس نارویژی زبان نورستانی یکی از سه شاخه زبان اندوآریانی می باشد. یعنی زبان اندوآریانی سه شاخه دارد.
۱
– اندوآریایی ۲– اندوآریانی
 ۳– نورستانی.

علاوه بر کار مورگنسترن، مطالعات زبان نورستانی و داردیک دردهه های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ م توسط محققان جدید مانند جورج بودروس آلمانی،ریچارد سترند امریکایی، گریونبرگ ویوسفنه ایدلمان روسی وسایرین نیز تعقیب گردید.

ریچارد سترند زبان شناس امریکایی که زبان نورستانی را درمحل تحقیق نموده است ،نوشته است: نورستانی ها از نگاه فرهنگی وزبانی از سایر
گویندگان زبان های اندوآریانی متمایز می باشند. ریشه زبان آنها حدود چهار هزارسال قبل، از سه شاخه  انشعابی زبان اندوآریانی، می باشد.

موصوف می نویسد: وقتی می گوییم زبان نورستانی شاخه از زبان اندوآریانی است ،بدون شک مربوط خانواده شاخه شرقی زبان اندواروپایی می شود. زبان نورستانی تا اواخر قرن ۱۹ مورد توجه خاص قرار نداشت. این تحقیقات میدانی جورج مورگنسترن بود که رابطه واقعی و دقیق زبان های نورستانی را در میان خانواده زبانی آندوآریانی دریافت، وجایگاهش را تثبیت نمود.

او در مقاله نوشته است: دراثر تحقیقاتی که در راس آن مورگنسترن قرار داشت،موقف زبان نورستانی به عنوان (برادر بزرگتر) زبان های آریانی و اندوآریایی واضح شده است. مطالعه زبان نورستانی درک
ما را از تکامل زبان اندوآریانی به چالش کشیده وبه معلومات و دانش ما درباره روند های که باعث این تکامل در زبان اندواروپایی شده ، کمک نموده است. در این جا ممکن نیست درباره ویژه گی های دستوری  وزیبایی شناسی زبان نورستانی که به آن قدرت و توانایی افهام وتداعی ویژه می دهد، صحبت نمایم. همین بس که این ویژه گی ها، منحصر به فرد بودن زبان نورستانی را درمیان خانواده زبان اندو آریانی برجسته می سازد.

جورج بودروسGeorge Buddruss هند شناس معروف نوشته بود: زبان نورستانی شاید حاوی آخرین بقایای زبان قدیمی اندوـ آریایی می باشد که ازلهجه قدیمی هندی در زمان قبل از ویدی Pre Vidic time جدا شده وویژگی های متعدد کهن را حفظ  نموده است که درزبان های هندی دیده نمی شود.

الموت دیگنرAlmuth Degener زبان شناس آلمانی نوشته است:  صنف بندی زبان های نورستانی دشوار است. در این هیچ کس شک ندارد که زبان های نورستانی به گروپ آریاییAryan  زبان اندو- اروپایی تعلق داشته و ارتباط بسیار نزدیک با زبان های آریانی وهندی دارند.اما در مورد موقعیت دقیق زبان های نورستانی درمیان دوشاخه شناخته شده خانواده آریایی(آریکAric  ) اتفاق نظر وجود ندارد.

وی برای دریافت جایگاه زبان نورستانی سه فرضیه احتمالی را نقادانه مطرح ساخته  است که به گفته موصوف هرکدام از آنها، طرفداران وحامیانی دارند.

اول –  این که، زبان های نورستانی بخشی از خانواده آریانیIranian  بوده، بسیار قبل ازتنه اولی یا اصلی زبان های آریانی جدا شده اند.

دوم-  این که، بخشی از خانواده زبان های اندو- آریاییIndo-Aryan  می باشند که قبل ازویدی Pre Vidic time از اندو- آریایی جدا شده اند.

سوم- این که، خلاف دو نظر فوق  زبان های نورستانی نه آریانی اند ونه اندوآریایی، بلکه شاخه سوم زبان خانواده آریایی Aryan  (indo-iranian)نمایندگی می نمایند.

دیگنر سه فرضیه فوق را این گونه به بررسی گرفته است:

۱– فرضیه وابستگی نورستانی با زبان آریانی(Iranian) : زبان ما قبل آریانی Proto- Iranian صدای انسدادی قبل از بی صدا< ، استهکاکی و هـ>س
  (s > h ) را تغییر داده وظاهراً یک جانبه می باشد. فلهذا نورستانی نمی تواند زبان آریانی Iranian باشد. اگر آریانی توسط تغییرات عمومی آریایی س* به هـ (s*  to  h) (  تعریف شود  به اساس شواهد آوا شناسی، ستین کونو به این نتیجه رسیده است . کتی شرقی را که او تحقیق نموده است انشعاب زبان آریانی ازشاخه آریانی زبان های آریاییAryan  بوده، که  قبل از تغیر *s به h در زبان های آریانی ، از آنها جدا شده
است.
                 ادامه دارد

ممکن است شما دوست داشته باشید