روزنامه ملی انیس

برای کدام گروه خواننده می نویسیم؟

در زمان ما این عبارت پردازی ها خریدار ندارد و تکرار آن موجب ملال است چنانچه حکیم خیام (تا چیزی نو نمی بود دست به قلم نمبرد.)

چنانچه گفته اند: “حکمای عباد آنان اند که تا سمع نیابند لب نگشایند چنانچه ساقی تا طلب نبیند ساغر بخشد.” پیامبر اکرم «ص» ما تا از ایشان چیزی نمی پرسیدند خاموش بودند و پاسخ شان هم خیلی کوتاه می بود.

عباس فرات میگوید:

لذت اندر چیزهای تازه است
به که رسم کهنه را برهم زنیم
دل شود از صحبت دیروز تنگ
 به که از امروز و فردا دم زنیم
امروزه به جای آن عبارت پردازی ملال آور، اندیشه نو و سخن روح پرور متداول است. حتی تعریف های جامع و مانع علمی که در آغاز کتاب ها و فصول بدست داده می شد موکول به اواسط کتاب یا فصل گشته به جای آن چند مثال زنده از زندگی واقعی و اکنون میآورند و میگذارند خواننده خود تعریف موضوع را بفهمد. چه بسیار داستان ها فلم نامه ها که از یک صحنه ی تکان دهنده مربوط و وسط آن شروع می شود و توجه خواننده را بهتر جلب میکند. توصیه عمومی آنست که نویسنده خود به موضوع احاطه پیدا کند و آن را دوست بدارد. در باره آن تحقیق کافی کرده، آثار مربوط به مثابه را بخواند و تا این مقدمات حاصل نشده قلم روی کاغذ نگذارد و مقاله و یا کتاب را شروع نکند در غیر آن نوشته اش سست و لرزان و بی اعتبار و در خود انتقاد خواهد بود. پاراگراف های نو و عنوان های فرعی هم بر سهولت خواندن و شادابی هر نوشته و رساله و کتاب می افزاید و اما برای کدام گروه خواننده می نویسم؟

 در این یاداشت کوتاه یک نکته مهم آنست که نویسنده بداند که برای کدام گروه خواننده می نویسد و خود در کدام گروهی از جامعه قرار دارد.

آیا شعر و نثرادبی میسراید؟
یا کتابی علمی و فنی تالیف میکند؟ ترانه عامیانه می گوید؟
 یا برای فروش کالا یا خدمت اگهی تجارتی می نوسید؟ هر یک از این ها زبان خاص خودرا دارند و از هر یک توقع دیگری می رود.

این گرده بندی هم بستگی به نظر شخصی و زمان و مکان و زبان و جامعه دارد، و میتوان آنرا بسط داد یا درهم ادغام  نمود ازجمله:

۱- زبان مادر و نوزادش که ساده ترین نوع زبان است مانند بابا ماما، نی نی و غیره.

۲- زبان خرد سالان و کودکان دوره ابتدائیه:

اطفال از دو سه سالگی به شنیدن ترانه و قصه، بازی و نقاشی ، ورق زدن کتاب، خواندن “گر چه تظاهر به آن باشد” تماشا ی فیلم و ویدئو و نوشتن علاقه پیدا
می کنند. سهم پدر و مادر و دیگر نزدیکان در پرورش و آموزش کودک مهم است، ولی مربیان و آموزگاران از جمله نویسندگان کتاب های کودکان وارد وزندگی او شده به افزایش مجموعه لغاتی که یاد می گیرد ” و گاهی ممکن است به دو زبان باشد” و پرورش قریحه و سجایای اخلاقی در او کمک میکنند.

۳- زبان مدارس و آموزشگاه های عالی برای آموزش دانش و ادب و فن و حرفه و هنر و علوم نظری و ریاضی و طبیعی به جوانان.

۴- زبان متخصصان مانند دوکتوران و داروسازان و مهندسان و دانشمندان علوم فضایی و فزیک.

۵- زبان شاعران و ادیبان که والاترین نوع سخن است و افکار بلند و اندیشه های لطیف را در الفاظی شیوا و کوتاه و آهنگی دلپذیر بیان میکند. 

 — زبان مطبوعات و کتب عمومی در ترقی فکر و سطح معلومات و زندگی ملل اثر بزرگی دارد و موفقیت و شهرت کتاب های تازه مرهون میلیون ها خواننده ی است که از آن استقبال کرده نتیجه های آن را در مدت کوتاه می خرند. در این نوع انتشارات ذکر جزئیات حوادث و صحنه ها و گسترش و تطویل کلام مطلوب است و خواننده مجذوب نوشته ی می شود که از اشخاص و مکان ها و تاریخ های بیشتری نام ببرد و از کلی گوئی و ایجاز و دستور های قطعی بری باشد.

— زبان پیشه وران وتجار: در ربع قرن اخیر با افزایش رفت و آمد و داد و ستد با کشور ها، زبان این  گروه سخت تحت تاثیر زبان های  بیگانه، مخصوصاً انگلیسی قرار گرفته است، با وجودیکه مفاهیمی که معادل فارسی دارد باز هم از این زبان استفاده  میکنند که برای دیگران درک آن مشکل  میگردد و یا ترکیب فارسی آن بیگانه است.

— زبان عامه و گفتگو های خصوصی: این زبان غیر رسمی در ملل دیگرهم نظائری دارد و در صحبت خانه و بازار و گفتگوی نمایشنامه ها و رمان ها و توشته های طنز آمیز و فکاهی بکار می رود. این زبان بیشتر سماعی و مربوط به زبان و مکان است.

در زبان غیر رسمی  عامیانه، لغات و اصطلاحاتی متداول می شود و از میان می رود که در فرهنگ زبان رسمی و کتابی ثبت نمی شود. ولی برخی از علاقمندان به زبان و مردم شناسی با تحقیق در جامعه های مختلف و گوش دادن به امثال و حکم و کنایه ها و ترانه های عامیانه آنها را یادداشت کرده و می کنند.

اساس هر مقاله را زبان آن و لغاتی که دستمایه ی نویسنده بوده تشکیل میدهد. طبعاً بهترین مقاله آنست که با زبان روشن و رسا و سبکی روان و آسان نوشته شود.

چنانچه: ” مقصود از زبان پی بردن به گفتار گوینده است.” اما نکته ی مهم اینجاست که زبان همه فهم نیاید زبانی عامیانه و سست باشد. هر زبانی دارای اصول و قاعده اساسی استوار است که نمی توان آن را به بازی و یا نادیده گرفت. دریغ است درک مطلب فدای دنباله روی از ترکیب زبان اصلی شود بخصوص در ترجمه ها، در ترجعه خوب با حفظ اصالت متن، خواننده احساس ترجمه بودن نمی کند. با این همه، بهترین مقاله آنست که بازتاب افق های وسیع فکری و دیدگاه نویسنده و گویای وسعت مطالعات او در تهیه اثر خود باشد. والا تکرار مطالبی که بار ها گفته و شنیده شده مقاله را از ارزش خواهد انداخت.

سخی محمد صارم

ممکن است شما دوست داشته باشید