روزنامه ملی انیس

افغانستان کشور سرشار از آب اما تشنه به آب

آب یک عنصر ضروری در حیات و سلامتی بشر می باشد، توسعه اجتماعی و اقتصادی کشور ها وابسته به آب های آن کشور می باشد و کشور های مواجه به کمبود آب و دسترسی نداشتن به بهداشت از لحاظ اقتصادی و اجتماعی به بحران شدید روبرو هستند. سازمان جهانی آب و بهداشت گزارش میدهد. “بیش از دومیلیارد نفر از کمبود آبآشامیدنی و بیش از چهل کشور تحت تأثیر قرار گرفته اند، بیش از یک ملیارد نفر آب آشامیدنی کافی ندارند و ٢.۴ میلیارد امکانات بهداشت ندارند”. به تاریخ ١٠/٢٨/٢٠١٠ از طریق قطع نامه ۶۴ سازمان ملل متحد به صراحت حق انحصاری آب و بهداشت را به رسمیت شناخت و اعلام نمود که آب آشامیدنی و بهداشت برای تحقق همه حقوق بشر ضروری است. با وجود اینکه هفتاد درصد کل سیاره ما را آب تشکیل میدهد، اما تنها سه درصد از این هفتاد درصد آب، شیرین است. هر چند این آب تا شصت سال پیش جمعیت انسان های روی زمین کافی به نظر می رسید، اما رشد نفوس ، صنعتی شدن، ضرورت تولید غذای بیشتر و تقاضا داشتن آب شیرین بیشتراست. اکنون آب تبدیل شده است به کالای که باید آن را جستجو کرد، برایش جنگید و برای انتقال آن از یک کشور به کشور دیگر، راهای دشوار زیاد را امتحان کرد

افغانستان یکی از کشور های کوهستانی و سرشار از منابع آبی می باشد. افغانستان دارای پنج حوزه دریایی عمده می باشد که میزان آب سطحی موجود در آن بالغ بر حدود پنجاه هفت ملیارد متر مکعب آب در سال می شود و موفقیت افغانستان به‏حیث یک کشور بالا آب، این کشور را به سر چشمه غنی جریان آب به ممالک حقابه بر همسایه یعنی ازبکستان تاجکستان، ترکمانستان، ایران و پاکستان مبدل کرده است. اما با وجود این واقعیت، یکی از حوزه های که در رابطه به آن کمترین پیشرفت سرمایه گذاری و تولید دانش تخصصی را شاهد هستیم، عرصه آب های این کشور است. افغانستان کشوری کم آب نیست، اما نسبت به شرایط سیاسی و اقتصادی دسترسی کامل به آب آشامیدنی سالم در مرز ها و حتٰی در کابل پایتخت نیز ندارد. تجربه کشورهای دیگر نشان داده است با استفاده و مدیریت مؤثر منابع آب می‏تواند یکی از عوامل مهم برای توسعه و انکشاف مبدل کرد. در کنار تأمین مصرف داخل آب، افغانستان می‏تواند مهار و کنترول آب های که در کشور های همسایه سرازیر می شود، امتیازات مشخص مانند حق دسترسی و استفاده از بنادر تجارتی و اشتراکات دیگر سودمند ستراتیژیک اقتصادی ملی را به خود کمایی کنند، از این طریق یک وسیله فشار اقتصادی و سیاسی در مقابل همسایه های خود قرار گیردتعداد کثیر جهانیان در باره چندین دهه اشغالی افغانستان و جنگ های داخلی آگاه هستند. اما تعداد محدود از بحران آب در این کشور اگاه هستند. افغانستان در یک زمان ملت واحد، موفق با جوامع شگفت انگیز شهری، منابع کافی آب، مهار و تصرف کامل به آب های مرزی خویش داشت. با وجود چندین دهه جنگ نه تنها تصرف کامل آب های مرزی خویش را از دست داده، بلکه تمامی زیرساخت های آبی و بهداشتی نیز نابود شده است. در مناطق دور دست و پایتخت افغانستان در بخش های بهداشت اکثریت مردم از نرده و یا توالت های سنتی استفاده می کنند، این نرده ها سیستم های غیر منظم که تشکیل دهنده امراض، عفونت و حتی منجر به مرگ و میر کودکان می شود. خطر آلودگی و کاهش آب های زیر زمینی از سال ها پیش هشدار داده شده بود، دولت نه تنها در مورد تأمین آب آشامیدنی برای شهروندان اقدام نکرد، بلکه از هدر رفتن و آلودگی بیشتر آب های موجود نیز جلوگیری نکرده است. ما شاهد بحران پاین آمدن سطح آب های زیر زمینی و خراب شدن کیفت آب در کابل هستیم و استفاده از آب های زیر زمینی کابل هم اکنون از لحاظ کمی وکیفی در مرحله بحرانی رسیده است. از یک طرف سطح آب چاه ها روز به روز پایین می رود که این امر سبب می شود که باشندگان برای جبران کمبود آب، چاه های عمیق تر حفر کنند که این خود سبب کم شدن آب ها می شود و سوء دیگر روی وضعیت محیط زیست اثر مخرب و نامطلوب بجا میگذارد و دورنمایی زندگی را در این شهر تاریک و به هاله ابهام قرار می دهد. افزایش بی رویه شهروندان، نابسامانی و بی نظمی در مصرف آب، حفر چاه های عمیق، خشک سالی ها یکی از اساسی ترین عامل پایین آمدن آب های زیر زمینی کابل به شمار میرود. در زمینه پایین آمدن سطح آب و معضلات بهداشت هم دولت و هم شهروندان توجه جدی داشته باشند و در این راستا باید به صورت فشرده و برنامه ریزی شده کار کنند و راه حل های عملی را شناسایی و انتخاب کنند، و اگر نه تا یک دهه دیگر ممکن است این شهر با بحران بی آبی و محیط زیست مواجه شود و ادامه زندگی در پایتخت کشور دشوار و نا ممکن خواهد شد. متاسفانه، در چند سال گذشته نه دولت افغانستان و نه جامعه جهانی در ساخت و ساز منابع آبی و بهداشتی افغانستان کاری انجام داده اند و این توانایی در حکومت وحدت ملی هم دیده نمی شود. زیرا، در زمان اتحاد شوری سابق بیش از پنجاه کمیسیون در رابطه اختلافات میان حوزه های آبی افغانستان و همسایه ها دایر شده بود که نتیجه مثبت برای افغانستان نداشت

نتیجتاً، افغانستان به جزء از کشور ایران با هیچ کشور دیگر قرارداد تقسیم آب را امضاء نکرده است که بر اساس آن طبق قوانین بین المللی از آب های خود استفاده کند. بدون شک، آب های افغانستان یک منبع ثروت ساز در راستای تامین منافع ملی کشور به حساب میرود، و این ثروت ملی با مدیریت درست، قابلیت بهره برداری درست یکی از مهم ترین وظائف دولت افغانستان می باشد، و از بعُد حقوقی به هدر رفتن آب های افغانستان ایجاد بزرگ ترین بحران و خلاف منافع علیای کشور می باشد، و در آینده افغانستان ظرفیت استفاده از منابع آبی خود را پیدا کند در آن صورت هیچ نوع ادعا حقوقی بخاطر استفاده مفت و مجانی آب های افغانستان توسط کشور های همسایه وجود ندارد. دانشمندان حقوق آب بر این عقیده هستند، در آینده های نزدیک جنگ روی آب های زلال و شیرین بین کشور های صورت می گیرد. بناً، مهار و کنترول آب برای ملت افغانستان یک اهمیت بزرگ اقتصادی و سیاسی دارد، پس نباید گذاشت این ثروت ملی مفت و مجانی به کشورهای همسایه سرازیر شود، و مردم افغانستان با بحران آبی در داخل کشور دست وپنجه نرم کنند.                          

   تمیم غنی زاده

ممکن است شما دوست داشته باشید