روزنامه ملی انیس

آموزه های دیگر پروسه های صلح برای افغانستان

رسیدن به یک  توافق و تقریباً شکست مجدد (۱۳۹۵)

پس از سه و نیم سال مذاکرات فشرده سرانجام در ماه جوزای سال ۱۳۹۵ بر سر متن قرارداد صلح توافق حاصل شد و به طور رسمی در تاریخ ۵ میزان ۱۳۹۵ با حضور داشت بان کی مون، سرمنشی سازمان ملل، جان کری، وزیر خارجه امریکا، رائول کاسترو، رییس جمهور کوبا وبسیاری دیگر از مقامات به امضا رسید. نکات کلیدی پیمان صلح این موارد را در بر می گرفت: خلع سلاح و رفع بسیج نیروهای رزمنده ی فارک در برابر تضمین امنیت جانی آن نیروها؛ ایجاد یک دیوان ویژه قضایی برای رسیدگی جنایاتی که در خلال جنگ به وقوع پیوسته اند؛  کمک به پایان بخشیدن به کشت مواد مخدر (توسط فارک) و کمک به یافتن منابع جایگزین (توسط حکومت)؛ تضمین زمین زراعتی  کمک مالی و خدمات ابتدایی به جوامع فقیر روستایی؛ و تحول فارک به یک سازمان سیاسی و تضمین پنج نماینده در هر اتاق کنگره (پیمان هم چنین شامل یک “نظام امنیتی جامع” بود که علاوه بر دیگر موارد به نحوه ی حمایت از اعضای حزب جدید می پرداخت.)

پیمان صلح در تاریخ ۱۱ میزان ۱۳۹۵ به رفراندوم (همه پرسی) گذاشته شد. نظرسنجی های قبل از همه پرسی حاکی از تصویب اکثریت ساده آن بود، اما برعکس
با تفاوت اندک ۵۰،۲ در برابر ۴۹
٫۸ درصد رد شد. تفاوتی که شامل نظر کمتر از ۵۴۰۰۰ تن رای دهنده می شد  هرچند میزان اشتراک مردم هم بسیار پایین و کمتر از ۳۸ درصد همه ی واجدان شرایط رای دهی بود. این نتیجه یک عقب نشینی قابل توجه در زمینه تحقق صلح بود.

اکثریت مردم بی طرف با نفس صلح مخالفتی نداشتند اما احساس می کردند که رزمندگان فارک و مخصوصاً فرماندهان آنان، بیش از حد لازم در چارچوب عدالت انتقالی مورد لطف قرار گرفته بودند. (زیرا طبق پیمان، چریک هایی که متهم به جنایت بودند،در صورت اعتراف، جزای سهل تری می گرفتند: آنها به  “محدودیت آزادی” اما نه  زندان محکوم می شدند و فعالیت سیاسی و یا دسترسی شان به دفاتر انتخابات محدود نمی شد.) این رای گیری دارای یک بعد سیاسی نیز بود. بیشترین مخالفان پیمان از مناطقی بودند که طرفداران اوریبه رئیس جمهور گذشته  آنجا حضور داشتند و بیشترین موافقان طرح صلح را کسانی تشکیل می دادند که بیش از همه از منازعه متضرر شده بودند.  (نویسنده به نام یاکوبو گرایلس استدلال می کند که اکثریت کسانی که در این مناطق به پیمان رای مثبت دادند، تنها به خاطر بسیج قربانیان نه، بلکه نوعی ابراز مطالبه برای برچیده شدن وضعیت حضور گسترده نظامی دولت  و دریافت خدمات بوده است. پس از همه پرسی، حکومت با رهبران مخالفان پیمان صلح دیدار کرد تا خواست هایشان را دریافت نماید و سپس مذاکرات مجدد را در هاوانا آغاز کرد و جانبین بعد از شش هفته مذاکره، پیمان را بازنویسی کردند. شرایط و تعریف مکانیسم های انتقالی بسیار سختگیرانه تر شد، اما نکات اصلی – عدم محکومیت به زندان و عدم ممنوعیت فعالیت سیاسی- حفظ شد.  فارک هم چنان حداقل ده کرسی
پارلمان را اقلا برای دو دوره اول به عنوان سهمیه خود در نظر گرفت.

در مورد نسخه بازنگری شده ی پیمان صلح، باردیگر همه پرسی برگزار نشد، بلکه در کنگره – که در آنجا اکثریت با  موافقان صلح بود- به رای گذاشته شد. مخالفان رای گیری، جلسه تایید پیمان را تحریم کردند، اما متن جدید به اتفاق آرا تصویب شد و سرانجام به طور رسمی بار دیگر در تاریخ ۴ قوس ۱۳۹۵ به امضای جانبین رسید.

اتفاقات پس از امضای پیمان صلح

ذوق و اشتیاقی که در زمان نافذ شدن  پیمان، حداقل در سطح بین المللی ، به نظر می آمد، در زمان اجرای آن تداوم نداشت. بیشتر واحدهای نظامی فارک ساحات منحصر به خود را ترک و خلع سلاح شدند  و در جوزای ۱۳۹۶ سازمان ملل اعلام کرد که آنها خلع سلاح هفت هزار جنگجو را تکمیل کرده اند. اما ادغام این چریک ها به تأخیر افتاد و رهایی زندانیان بر اثر تأخیر در تدوین قانون دیوان اختصاصی صلح به کندی پیشرفت.  اولین جلسه استماعیه در تاریخ ۹ اسد ۱۳۹۷ با حضور رهبر فارک رودریگو “تیموچنکو” لندونو، همراه با دو رئیس  دیگر برگزار شد و آنها شهادت دادند که رهبرشان در اختطاف ها دست داشته است.

فارک خود را به صورت یک حزب سیاسی متمایل به کمونیسم بازسازی و در انتخابات پارلمانی حمل ۱۳۹۷ شرکت کرد اما نتیجه ی خوبی بدست نیاورد. (۵) تعداد آرایی که همه ی کاندیدهای فارک جمعاً بدست آوردند، کمتر از ۰.۵ درصد کل آرا و به این معنا بود که بدون تضمین چند کرسی پارلمان در ذیل پیمان صلح، آنان نمی توانستند نماینده ای در پارلمان داشته باشند. چند روز قبل از انتخابات، فارک نام رهبرشان را به دلیل بیماری از لیست کاندیدها حذف کرد. نظرسنجی ها نشان می داد که وی شاید قادر می شد تنها یک درصد آرا را بدست آورد.

مساعی صلح خواهانه زمانی باردیگر ضربه دید که در انتخابات ریاست جمهوری  ایوان دوکو، یکی از افراد وابسته به جناح اوریبه  با کمپاینی متمرکز بر انتقاد از پیمان صلح، برنده شد. وی توانست شهردار سابق شهر بوگوتا، گوستاوو پترو، که زمانی خود یک شورشی چپگرا بود را در دور دوم انتخابات شکست دهد. در تاریخ ۱۶ اسد ۱۳۹۷، دوکو گفت که می خواهد پیمان با فارک و نیز مذاکرات جاری با جبهه آزادیبخش ملی را بازنگری نماید. در سنبله ۱۳۹۷ دوکو گفتگوهای صلح را با هدف فشار بر جبهه ی آزادیبخش جهت توقف مبارزات مسلحانه شان، به تعلیق در آورد. گفتگوهای صلح که هم‎مانند مورد فارک در هاوانا و با حضورداشت نمایندگان ونزوئلا، کوبا، شیلی، برزایل و ناروی به عنوان تضمین کننده های پیمان در جریان بود، از قبل نیز بر اثر تنش در روابط ونزوئلا و کلمبیا با دشواری مواجه بود.

باردیگر خشونت ها که پس از امضای پیمان صلح با فارک کاهش یافته بود، به گونه روز افزونی، مخصوصاً درمناطقی افزایش یافت که گروه های شورشی آنجا را تخلیه کردند و دولت نتوانست خلاء را پر نماید. 

همچنان رقابت بر سر کنترول کشت کوکا شدت گرفت و منجر به یک سلسله خشونتها گردید. گروه های رقیب را گروه های شبه نظامی پیرو – که مرتبط با شبه نظامیان وابسته به جناح راست بود و هیچ گاه به درستی منحل نشدند   و مافیای سابق فارک تشکیل می دهد که مجمع واحدهای جدا شده از فارک، رئیسان مافیا و جنگجویان گذشته ناراضی گشته و مشتمل بر حدود ۲۵۰۰ رزمنده ی سابق فارک می باشد.

واحدهای متمرد فارک  مدعی بودند که آنان به دلایل ایدئولوژیک از وضعیت آمادگی نظامی خارج نشده اند  اما هم زمان تمرکزشان بر کنترول منابع مالی شان از تجارت مواد مخدر، ماین گزاری های غیر قانونی و اخاذی بود.  برخی از جنگجویان نیز ابراز داشتند که آنها ابتداء دست از جنگ کشیدند، اما زمانی که دریافتند در برابر هدف قرار گرفتند از سوی گروههای شبه نظامی آسیب پذیرند  دوباره بسیج شده اند. اما کسانی دیگری نیز از آغاز مذاکرات راه خود را از پروسه صلح بدون ارایه ی دلیلی جدا کردند و اکنون می خواهند تا جایی که امکان دارد سهم بیشتری از درآمد ناشی از خط قاچاق کوکائین بدست آورند.

ادامه دارد

ممکن است شما دوست داشته باشید